Εμβόλιο νέας γρίπης: Τα υπέρ και τα κατά του εμβολιασμού

Της Αλεξίας Σβώλου

Να κάνουμε ή να μην κάνουμε το εμβόλιο για τη νέα γρίπη; Η υπεύθυνη πολιτεία λέει «ναι», τα μέλη της Εθνικής Επιτροπής Πανδημίας λένε «ναι», έγκριτοι επιστήμονες λένε «ναι». Υπάρχουν όμως και κάποιοι άλλοι εξίσου έγκριτοι επιστήμονες που απαντούν «ας περιμένουμε λίγο ακόμα», «μάλλον ναι», «θα δούμε», ενώ δεν είναι λίγοι που αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τη χρησιμότητα του πανδημικού εμβολίου, απαντούν «όχι» στο αν θα κάνουν το εμβόλιο και η στάση τους δημιουργεί ερωτηματικά στο ευρύ κοινό.

Για να ξεκαθαρίσουμε το θολό τοπίο που έχει δημιουργηθεί  σε ότι αφορά το εμβόλιο ενάντια της νέας γρίπης «ανακρίναμε» δύο παθολόγους-λοιμωξιολόγους, τον δρ. Σωτήρη Τσιόδρα, ειδικό συνεργάτη του ΚΕΕΛΠΝΟ και την  Κυριακή  Κανελλακοπούλου, πρώην πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρίας Λοιμώξεων. Συνολικά  υποβάλλαμε στους δύο ειδικούς 20  ερωτήσεις  σχετικά με το πανδημικό εμβόλιο για τη νέα γρίπη και σας δίνουμε τις απαντήσεις τους ώστε να λύσουμε τις  απορίες σας και να κατευνάσουμε τους φόβους που έχει γεννήσει η πανδημία της νέας γρίπης  και ο επικείμενος εμβολιασμός με το πανδημικό εμβόλιο.

1. Γιατί πρέπει να κάνουν οι έγκυες το  πανδημικό εμβόλιο για τη γριπη;

Με βάση τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) οι έγκυες που θα «κολλήσουν» γρίπη διατρέχουν τετραπλάσιο κίνδυνο (ή και μεγαλύτερο σύμφωνα με κάποιες μελέτες)  να νοσήσουν σοβαρά, με αποτέλεσμα να κινδυνέψουν οι ίδιες και το έμβρυο. Από τα  διαθέσιμα επιστημονικά ευρήματα  με τα  προϋπάρχοντα εποχικά εμβόλια γρίπης φαίνεται  πως  κάνοντας το εμβόλιο οι έγκυες προστατεύουν και τον εαυτό τους και το έμβρυο από τεκμηριωμένη γρίπη  τους πρώτους 6 μήνες  της ζωής του. Η τελευταία μελέτη σε αυτό το πεδίο έρχεται από το Πανεπιστήμιο Yale, που διαθέτει αδιαμφισβήτητο κύρος.  Αξιολογώντας όλα αυτά τα στοιχεία, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αποφάσισε να συστήσει τον εμβολιασμό όλων των εγκύων 2ου και 3ου τριμήνου.

2. Οι έγκυες 1ου τριμήνου δεν πρέπει να κάνουν το πανδημικό εμβόλιο της νέας γρίπης;

Αν και δεν υπάρχει αντένδειξη (δηλαδή δεν  απαγορεύεται να κάνουν το πανδημικό εμβόλιο), γενικά αποφεύγονται οι εμβολιασμοί και η χορήγηση φαρμάκων στο πρώτο τρίμηνο της κύησης καθώς τότε γίνεται η οργανογένεση του εμβρύου.  Ειδικά στην Ελλάδα οι επιστήμονες είναι αρκετά ευαίσθητοι σε αυτόν τον τομέα και η σχετική σύσταση είναι να μην γίνονται εμβολιασμοί με οποιοδήποτε εμβόλιο στους 3 πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης.

3. Όσες έγκυες δεν εμβολιαστούν, τι πρέπει να κάνουν αν νοσήσουν από τον ιό της νέας γρίπης Η1Ν1;

Για να προστατέψουν τον εαυτό τους και το έμβρυο από την πιθανότητα βαριάς νόσησης οι έγκυες που θα εμφανίσουν συμπτώματα γρίπης και δεν έχουν εμβολιαστεί με το πανδημικό εμβόλιο  επιβάλλεται να ξεκινήσουν έγκαιρη θεραπεία με οσελταμιβίρη (Tamiflu) χωρίς να περιμένουν την επιβεβαίωση  των εργαστηριακών μελετών ότι  έχουν προσβληθεί από τη νέα γρίπη. Η οδηγία αυτή για έγκαιρη θεραπεία  έρχεται απευθείας από τον Παγκόσμιο  Οργανισμό Υγείας.

4. Ποιες παρενέργειες μπορεί να έχει το πανδημικό εμβόλιο της νέας γρίπης και ποια συμπτώματα πρέπει να μας ανησυχήσουν;

Καταρχήν υπάρχουν οι τοπικές αλλεργικές αντιδράσεις στο πανδημικό εμβόλιο που περιλαμβάνουν  πόνο στο σημείο της ένεσης (την ώρα του εμβολίου ή και μετά)  και κοκκίνισμα, ενώ μπορεί να εκδηλωθεί και κάποιος πυρετός. Άλλου είδους ανεπιθύμητες ενέργειες είναι σπανιότατες σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.  Αυτές αφορούν κάποια νευρολογικά συμπτώματα, από ήπια μουδιάσματα,  όπως η  πάρεση προσώπου μέχρι πιο έντονη νευρολογική συμπτωματολογία που παραπέμπει στο σύνδρομο  Guillain Barre. Τα νευρολογικά συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν από 3 έως 6 εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό με το εμβόλιο ενάντια στη νέα γρίπη.   Πρέπει να ανησυχήσουμε και να επικοινωνήσουμε με τον γιατρό μας αν παρουσιάσουμε υψηλό πυρετό που δεν υποχωρεί και  ανεξήγητα μουδιάσματα ή μεγάλη  κόπωση ή ατονία, τις επόμενες εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό  με το πανδημικό εμβόλιο.

5. Μετά από πόσο διάστημα από τον εμβολιασμό με το πανδημικό εμβόλιο δημιουργούνται τα αντισώματα ενάντια στον ιό της νέας γρίπης;

Η δημιουργία των αντισωμάτων ξεκινά την 10η ημέρα  μετά τον εμβολιασμό με το πανδημικό εμβόλιο για τη νέα γρίπη. Στην πράξη υπάρχουν επαρκή  αντισώματα δύο με τρεις εβδομάδες  μετά την πραγματοποίηση του πανδημικού εμβολίου.

6. Αν κάνουμε  το  πανδημικό εμβόλιο και κολλήσουμε γρίπη  προτού αποκτήσουμε αντισώματα ενάντια στον ιό Η1Ν1 τι κινδυνεύουμε να πάθουμε;

Δεν διατρέχουμε κάποιον ειδικό κίνδυνο, απλώς δεν μας εξασφαλίζει ακόμα ανοσία το πανδημικό  εμβόλιο.

7. Αν περάσαμε ήδη νέα γρίπη χωρίς όμως κάποια έντονα συμπτώματα και χωρίς να το καταλάβουμε και κάνουμε το πανδημικό εμβόλιο τι μπορούμε να πάθουμε;

Τίποτα. Απλά έχουμε ήδη εξασφαλισμένη ανοσία-πριν από τον εμβολιασμό-  από την στιγμή  που νοσήσαμε με τη νέα γρίπη.

8.  Γιατί το πανδημικό  εμβόλιο της γρίπης δεν γίνεται σε παιδιά κάτω των 4 ετών;

Επειδή  δεν υπήρχαν   αρκετά επιστημονικά δεδομένα ώστε να συμπεριληφθούν τα παιδιά έως 4 ετών στις προτεινόμενες ομάδες  μαζικού εμβολιασμού με το πανδημικό εμβόλιο. Τώρα που συνεχίζονται οι μελέτες για το πανδημικό εμβόλιο  και μαζεύονται νέα στοιχεία  είναι πιθανό να αναθεωρήσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τις οδηγίες του, έτσι ώστε να επεκταθεί η σύσταση για εμβολιασμό με το πανδημικό εμβόλιο γρίπης και σε παιδιά ηλικίας από 6 μηνών έως 4 ετών.

9. Γιατί τα βρέφη κάτω των 6 μηνών συνεχίζουν να εξαιρούνται  από τον εμβολιασμό με το πανδημικό εμβόλιο για τη γρίπη των χοίρων;

Στα βρέφη κάτω των 6 μηνών δεν συστήνεται το πανδημικό εμβόλιο ούτε γίνονταν στο παρελθόν  ή και τώρα το εποχικό εμβόλιο της γρίπης  γιατί δεν ξέρουμε πως θα αντιδράσει ο οργανισμός τους.  Τα βρέφη αυτά  προστατεύονται σε ότι  αφορά τα αντισώματα ενάντια στους ιούς της γρίπης (νέας γρίπης και εποχικής γρίπης)  με τα αντισώματα που παίρνουν από την μητέρα τους είτε μέσω του πλακούντα στην κύηση είτε μέσα από τον θηλασμό μετά την γέννησή τους.  Η υπόλοιπη προστασία εξασφαλίζεται μέσα από το περιβάλλον και γι αυτό τα άτομα που φροντίζουν βρέφη έως 6 μηνών πρέπει οπωσδήποτε να κάνουν το πανδημικό εμβόλιο.

10.  Ποιες είναι οι βασικότερες αντιρρήσεις των σκεπτικιστών σε ότι αφορά το πανδημικό εμβόλιο για τη νέα γρίπη;

Οι φόβοι και οι αντιρρήσεις των σκεπτικιστών  αφορούν τις νευρολογικές παρενέργειες  του εμβολιασμού με το πανδημικό εμβόλιο και πηγάζουν από  την γνωστή ιστορία  του 1976 στις ΗΠΑ όπου μετά από εμβολιασμό με  αντιγριπικό εμβόλιο  παρατηρήθηκε αύξηση  των κρουσμάτων του συνδρόμου Guillain Barre. Πάντως όπως επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Οι νευρολογικές παρενέργειες στους εμβολιασμούς με οποιοδήποτε εμβόλιο-και όχι μόνο το πανδημικό εμβόλιο-  είναι σπανιότατες και βάσει στοιχείων καταγράφονται ασχέτως εμβολιασμών στον γενικό πληθυσμό με συχνότητα  2,8 άτομα ανά 100.000 άτομα.  Σε ότι αφορά το εμβόλιο για την εποχική γρίπη το σύνδρομο Guillain Barre εμφανίζεται σε ένα άτομο ανά 1 εκατομμύριο εμβολιασθέντων.  Από τα νεότερα στοιχεία  που συλλέχθηκαν στην Γαλλία με το πανδημικό εμβόλιο, από 100.000 άτομα που εμβολιάστηκαν ενάντια στην νέα γρίπη, μια γυναίκα παρουσίασε ήπια νευρολογικά συμπτώματα (πάρεση προσώπου).

11. Γιατί οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών προτείνεται να εμβολιαστούν τελευταίοι με το πανδημικό εμβόλιο για τη γρίπη;

Όχι πάντως επειδή  αναμένεται να μην έχουν πολύ μεγάλη ανοσιακή απάντηση, λόγω της προχωρημένης ηλικίας τους.  Η αιτία που οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών   συμπεριλαμβάνονται τελευταίοι στο πρόγραμμα εμβολιασμού με το πανδημικό εμβόλιο είναι πως στατιστικά έχουν πολύ μικρότερη πιθανότητα να νοσήσουν με νέα γρίπη από τα νεότερα  άτομα. Για το γεγονός αυτό ενδέχεται να ευθύνεται η μερική διασταυρούμενη ανοσία ενάντια στη νέα γρίπη που τους εξασφαλίζουν οι επαναλαμβανόμενοι προγενέστεροι  εμβολιασμοί  με το εποχικό εμβόλιο της γρίπης  ή το ότι νόσησαν στο παρελθόν αρκετές φορές  από εποχικές γρίπες που τις προκάλεσαν ιοί παραπλήσιοι  του ιού Α(Η1Ν1) της νέας γρίπης.  Η  διασταυρούμενη αυτή προστασία ενάντια στην πανδημία της νέας γρίπης δεν παρατηρείται σε νεότερα άτομα  και γι αυτό τα νεότερα άτομα έχουν προτεραιότητα στο εμβολιασμό με το πανδημικό εμβόλιο.

12. Αφού υπάρχει άλλο εμβόλιο για την πνευμονία δεν μας προστατεύει επαρκώς και από την πνευμονία ως επιπλοκή της  νέας γρίπης;

Υπάρχουν δύο είδη πνευμονίας: Η πρώτη οφείλεται στον ίδιο τον ίο της γρίπης δηλαδή είναι πνευμονία από την ίωση  και  γι αυτή  δεν υπάρχει προστασία από άλλο  εμβόλιο πέραν του πανδημικού εμβολίου, ενώ αν δεν έχει προηγηθεί ο εμβολιασμός χορηγείται οσελταμιβίρη (Tamiflu) για να προληφθούν τα χειρότερα.  Επιπλέον, η χορήγηση του Tamiflu πρέπει να είναι έγκαιρη  γιατί η πνευμονία εκδηλώνεται συνήθως γρήγορα, εντός 3 ημερών από την προσβολή με τον ιό της γρίπης.   Η δεύτερη μορφή πνευμονίας, τώρα, οφείλεται στο μικρόβιο του πνευμονιόκοκκου και είναι δευτερογενής  βακτηριακή λοίμωξη που «χτυπά» τον εξασθενημένο από την γρίπη  οργανισμό  και εν μέρει μπορεί να  αποφευχθεί  με το εμβόλιο ενάντια στον πνευμονιόκοκκο. Σε αυτή την περίπτωση εκτός από το εμβόλιο βοηθούν και τα αντιβιοτικά καθώς καταπολεμούν την λοίμωξη από το μικρόβιο. Προσοχή όμως:  Το εμβόλιο ενάντια στον πνευμονιόκοκκο προστατεύει από την πνευμονία κατά 30-40% ενώ το πανδημικό εμβόλιο προστατεύει από την πνευμονία πάνω από 90% οπότε σαφώς το πανδημικό εμβόλιο  υπερτερεί.

13. Με ποια σειρά  και ποια χρονική απόσταση το ένα από το άλλο μπορούν να γίνουν το πανδημικό εμβόλιο, το εμβόλιο της εποχικής γρίπης και το εμβόλιο του πνευμονιόκοκκου.

Απόλυτη προτεραιότητα πρέπει να δοθεί τώρα -λόγω του πανδημικού κύματος που βρίσκεται σε άνοδο- στο πανδημικό εμβόλιο. Άρα αυτό γίνεται πρώτο και άμεσα. Το εμβόλιο για την εποχική γρίπη μπορεί να γίνει ταυτόχρονα με το πανδημικό εμβόλιο ή και μετά από λίγες ημέρες  χωρίς να υπάρχει κανένας περιορισμός, αφού   δεν αντεδείκνυται η συγχορήγησή τους. Το εμβόλιο του πνευμονιόκοκκου των ενηλίκων  έπρεπε να έχει γίνει από τον Σεπτέμβριο ή τον Οκτώβριο. Τώρα περιττεύει αν γίνει το πανδημικό εμβόλιο. (Τα παιδιά έχουν κάνει το παιδικό εμβόλιο για τον πνευμονιόκοκκο με βάση το χρονοδιάγραμμα των παιδικών εμβολίων).

14. Τι είναι το ανοσοενισχυτικό στο πανδημικό εμβόλιο για τη γρίπη των χοίρων;

Είναι μια ουσία που προστίθεται  γενικά στα εμβόλια για να μεγαλώσει την ανοσιακή απάντηση του οργανισμού.  Τα εμβόλια με ανοσοενισχυτικό λέγονται ανοσοενισχυμένα και θα μπορούσαμε να πούμε χαριτολογώντας ότι είναι οι «Φεράρι» των εμβολίων. Κι αυτό γιατί  δίνουν μεγαλύτερο τίτλο αντισωμάτων δηλαδή περισσότερα αντισώματα και για μεγαλύτερη χρονική διάρκεια. Γι αυτό άλλωστε προτίθεται ανοσοενισχυτικό στο πανδημικό εμβόλιο, με αποτέλεσμα  να αρκεί μια δόση του πανδημικού εμβολίου για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού.

15. Το ανοσοενισχυτικό προστίθεται  σε όλα τα εμβόλια;

Όχι πάντοτε. Στη χώρα μας,  τα περισσότερα παιδικά εμβόλια είναι ανοσοενισχυμένα ενώ τα εποχικά εμβόλια γρίπης δεν είναι ανοσοενισχυμένα.  Στην Ευρώπη γενικά κυκλοφορούν ανοσοενισχυμένα εμβόλια και το πανδημικό εμβόλιο που διατίθεται στην Ελλάδα έχει ανοσοενισχυτικό. Στην Αμερική κυκλοφορούν μη ανοσοενισχυμένα  εμβόλια  το ίδιο ισχύει για το πανδημικό εμβόλιο των ΗΠΑ. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται σε δύο λόγους. Καταρχήν είναι θέμα κουλτούρας, οι αμερικανοί προτιμούν τα μη ανοσοενισχυμένα εμβόλια. Επίσης   έχει σχέση με τον  μηχανισμό  έγκρισης των εμβολίων από το Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων (FDA).  Ο FDA αργεί τουλάχιστον κατά 12  μήνες να εγκρίνει εμβόλια με ανοσοενισχυτικό.  Στην Ελλάδα δεν κυκλοφορούν  μη ανοσοενισχυμένα και γι αυτό ήρθε  το ανοσοενισχυμένο πανδημικό εμβόλιο.  Στην  Ευρώπη υπάρχουν δύο πανδημικά εμβόλια  χωρίς ανοσοενισχυτικό. Το πρώτο μη ανοσοενισχυμένο πανδημικό εμβόλιο  είναι της εταιρίας Baxter και κυκλοφορεί στην Γερμανία. Το δεύτερο μη ανοσοενισχυμένο πανδημικό εμβόλιο είναι της εταιρίας sanofi-aventis και πήρε μόλις έγκριση για να κυκλοφορήσει στην Γαλλία.

16. Γιατί γίνεται τόσος «ντόρος»  για το ανοσοενισχυτικό;

Απάντηση: Επειδή τα ανοσοενισχυμένα εμβόλια - σύμφωνα με τα υπάρχοντα δεδομένα πάντα- κάνουν πιο έντονες τοπικές παρενέργειες και κυρίως πονάνε περισσότερο την ώρα της ένεσης.   Δεν υπάρχουν όμως ευρήματα που να στοιχειοθετούν  ότι η προσθήκη ανοσοενισχυτικού  στο εμβόλιο αυξάνει τον κίνδυνο για νευρολογικές παρενέργειες και συνεπώς  είναι αστήριχτοι  οι φόβοι  πως το ανοσοενισχυμένο πανδημικό εμβόλιο που κυκλοφορεί στην Ελλάδα εγκυμονεί αυξημένο κίνδυνο για το σύνδρομο Guillain Barre.

17. Μία δόση του πανδημικού εμβολίου για τη γρίπη των χοίρων αρκεί για όλους;

Όχι. Η μία δόση είναι αρκετή  μόνο για τα άτομα άνω των 10 ετών και τους μη ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς. Για τα παιδιά κάτω των 10 ετών και όσους βρίσκονται σε ανοσοκαταστολή θα χρειαστούν δύο δόσεις από το πανδημικό εμβόλιο.

18. Μελετάται το ενδεχόμενο να έρθει στην Ελλάδα πανδημικό εμβόλιο χωρίς ανοσοενισχυτικό;

Ναι, κυρίως λόγω των φόβων που σχετίζονται με το ανοσοενισχυτικό.  Αν όμως έρθει  τέτοιο  πανδημικό μη ανοσοενισχυμένο εμβόλιο που  προϋποθέτει διαδικασία υποβολής έγκρισης από τον Ελληνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), θα χρειαστούν δύο δόσεις πανδημικού εμβολίου  για τον γενικό πληθυσμό.

19. Όσοι είναι αλλεργικοί στα αυγά, μπορούν να κάνουν το  πανδημικό εμβόλιο;

Δεν μπορούν να κάνουν το πανδημικό εμβόλιο (που φτιάχνεται με την μέθοδο του αυγού) όσοι έχουν βαριά αλλεργία στο αυγό δηλαδή παρουσιάζουν συμπτώματα αναφυλαξίας (πρήξιμο στον λαιμό,  βρογχικό άσθμα, δύσπνοια, πτώση πίεσης).  Αυτοί μπορούν να ακολουθήσουν ένα πρωτόκολλο απευαισθητοποίησης  (υπάρχουν τέτοια σε πολλά νοσοκομεία, όπως το Αττικό νοσοκομείο, το νοσοκομείο Σωτηρία κλπ) και μετά να εμβολιαστούν με το πανδημικό εμβόλιο, όταν τους επιτραπεί  από τον αρμόδιο αλλεργιολόγο.  Τα άτομα που έχουν τοπική αλλεργία μόνο (όπως κοκκινίλες) δεν έχουν πρόβλημα. Μπορούν να κάνουν το πανδημικό  εμβόλιο γιατί περιέχει ελάχιστο λεύκωμα.

20. Όσοι αλλεργικοί επιλέξουν  να μην κάνουν το  πανδημικό εμβόλιο ή δεν μπορέσουν να το κάνουν καθώς δεν θα ακολουθήσουν  πρωτόκολλο απευαισθητοποίησης, τι πρέπει να γνωρίζουν;

Να είναι υποψιασμένοι και να λάβουν έγκαιρη θεραπεία με οσελταμιβίρη  (Tamiflu) αν εμφανίσουν συμπτώματα γριπώδους συνδρομής, χωρίς να περιμένουν τα αποτελέσματα του    εργαστηριακού  ελέγχου. Δηλαδή ότι ακριβώς συνιστάται και στις μη εμβολιασμένες έγκυες.

Διαβάστε περισσότερα για τη νέα γρίπη: Νέα Γρίπη Α(Η1Ν1): Το Παρατήριο για την πανδημία

Διαβάστε περισσότερα για το Πρόγραμμα Εμβολιασμού για τη Νέα Γρίπη Η1Ν1 (Χοίρων)

• Πότε και σε ποιους θα γίνουν τα εμβόλια για τη Νέα Γρίπη Η1Ν1 (Γρίπη των Χοίρων)
• Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από τη νέα γρίπη Η1Ν1 (γρίπη των χοίρων)
• Ποιες ευπαθείς ομάδες ενηλίκων έχουν προτεραιότητα στον εμβολιασμό για τη νέα γρίπη Η1Ν1 (γρίπη των χοίρων)
• Ποια παιδιά έχουν προτεραιότητα στον εμβολιασμό για τη νέα γρίπη Η1Ν1 (γρίπη των χοίρων)