Διατροφικές "παγίδες" στις ταβέρνες το καλοκαίρι

Της Αλεξίας Σβώλου

Τα παραθαλάσσια ταβερνάκια αποτελούν πηγή φρέσκου ψαριού, το οποίο εκτός από ωφέλιμο στην υγεία, είναι και διαιτητικό, άλλωστε θεωρείται ‘φρούτο’ σύμφωνα με το γνωστό γνωμικό. Παράλληλα συνθέτουν το ιδεώδες σκηνικό για ένα νόστιμο γεύμα μετά το μπάνιο. Ωστόσο ακόμα και σε ένα τόσο ειδυλλιακό περιβάλλον κρύβονται κίνδυνοι, οι οποίοι περιλαμβάνουν αφενός την βαρυστομαχιά και την πρόσληψη παραπανίσιων θερμίδων και αφετέρου τις γαστρεντερικές ενοχλήσεις (έως και τροφικές δηλητηριάσεις), από αλλοιωμένα, μολυσμένα ή ‘μπαγιάτικα’ τρόφιμα. Στα προβλήματα αυτά πρέπει να προστεθεί και η μακροχρόνια επίδραση που έχει στην υγεία η κατανάλωση ανθυγιεινών τροφών, όταν τρώμε τακτικά έξω. Περισσότερο κινδυνεύουμε όταν τρώμε σε άγνωστα μέρη για τα οποία δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε αν τηρούνται οι συνθήκες υγιεινής στην κουζίνα και αν τα τρόφιμα είναι πραγματικά τόσο φρέσκα όσο μας παρουσιάζονται. Εξίσου επιβλαβές για τον οργανισμό μας και κυρίως για τις ενδείξεις της ζυγαριάς είναι να παρασυρόμαστε από την λαιμαργία μας και να καταναλώνουμε μεγαλύτερη ποσότητα φαγητού από όση χρειαζόμαστε, κάτι πολύ εύκολο να συμβεί δεδομένου ότι ο αέρας της θάλασσας και τα παιχνίδια στο νερό και την άμμο ανοίγουν την όρεξη, ενώ η καλή παρέα και η κουβεντούλα στο τραπέζι ευνοούν το αλόγιστο τσιμπολόγημα. Στον οδηγό που ακολουθεί ο Δημήτρης Γρηγοράκης, κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος καταγράφει τις βασικότερες «παγίδες» που παραμονεύουν στις εξοχικές ταβέρνες και δίνει συμβουλές ώστε το γεύμα μας να είναι όσο το δυνατόν πιο θρεπτικό.

Διπλό όχι στα τηγανητά στις ταβέρνες το καλοκαίρι

Από διατροφικής πλευράς πιο επιβαρυντικά είναι τα τηγανητά, (πατάτες, κολοκυθάκια κροκέτες, τυροπιτάκια, καλαμαράκια, μαρίδα, αθερίνα, γαύρος και τηγανόψωμα), γιατί προσροφούν ελαιόλαδο κατά το τηγάνισμα οπότε πολλαπλασιάζεται η θερμιδική τους αξία ειδικά αν λόγω ταχύτητας στην εκτέλεση της παραγγελίας δεν μένουν να στραγγίξουν σε απορροφητικό χαρτί.  Παράλληλα, τα τηγανητά είναι πιο βαριά για το στομάχι, ενώ αν το λάδι είναι πολύ-χρησιμοποιημένο, κάτι που συνήθως συμβαίνει και που ούτως ή άλλως δεν περνά από το χέρι μας-κρύβει και μακροπρόθεσμους κινδύνους για την υγεία. Κι αυτό γιατί τα πολύ-τηγανισμένα λάδια που χρησιμοποιούνται σε κάποιες ταβέρνες για λόγους οικονομίας είναι βαριά οξειδωμένα από την επανειλημμένη  θερμική επεξεργασία και την υπερθέρμανση, οπότε προκαλούν υπέρμετρη πρόσληψη ελευθέρων ριζών στο οργανισμό, οι οποίες προάγουν το φαινόμενο του οξειδωτικού στρες στα κύτταρα των ιστών του σώματος. Το οξειδωτικό στρες ευθύνεται για την γήρανση και ενοχοποιείται για όλα τα νοσήματα φθοράς από τα καρδιαγγειακά μέχρι πολλές μορφές καρκίνου. Σε ό,τι αφορά τις καρδιοπάθειες τα πολύ-τηγανισμένα λάδια έχουν διπλή βλαβερή επίδραση καθώς διαθέτουν υψηλή περιεκτικότητα και σε τρανς λιπαρά οξέα. Πρόκειται για την χειρότερη κατηγορία «κακών» λιπών που βάσει ερευνών ξεπερνούν σε δυσμενή επίδραση τα επίσης βλαβερά κορεσμένα λίπη, αφού ανεβάζουν περισσότερο την «κακή» LDL χοληστερόλη στο αίμα και συνεπώς επιταχύνουν τον σχηματισμό της αθηρωματικής πλάκας στα αγγεία.

Προσοχή στα λαδερά στις ταβέρνες το καλοκαίρι

Πέρα όμως από τα τηγανητά, «αθώα» για την υγεία δεν είναι ούτε τα βαριά παραδοσιακά φαγητά της πατρίδας μας όπως ο μουσακάς ή το παστίτσιο καθώς και τα δημοφιλή λαδερά πιάτα της εποχής, που συχνά στις ταβέρνες έρχονται στο τραπέζι «πνιγμένα» στο λάδι. Μπορεί το ελαιόλαδο να θεωρείται ακρογωνιαίος λίθος της μεσογειακής διατροφής και απαραίτητο συστατικό για την μακροζωία αλλά δεν είναι πουθενά γραμμένο ότι πρέπει να το  καταναλώνουμε σε μεγάλες ποσότητες ούτε γνωρίζουμε πόσο άριστης ποιότητας είναι το (ελαιό)λαδο της ταβέρνας. Ούτε οι σαλάτες που κολυμπούν στο λάδι αποτελούν ελαφρύ φαγητό και του λόγου το αληθές αποδεικνύει το γεγονός ότι μια  μερίδα χωριάτικης σαλάτας μπορεί να φτάσει τις 400 θερμίδες, δηλαδή περισσότερες από μια μπριζόλη στη σχάρα! Καλό είναι επίσης να αποφεύγουμε κρεμώδη τυριά ή  μίγματα, που τρώγονται αλειμμένα σε ψωμί όπως η κοπανιστή  και η τυροκαυτερή που είναι «τίγκα» σε λιπαρά και αλάτι. Τα περισσότερα φαγητά στην ταβέρνα έρχονται αλατισμένα στο τραπέζι οπότε δεν χρειάζεται να προσθέτουμε επιτραπέζιο αλάτι ειδικά αν η αρτηριακή μας πίεση είναι στα όρια του υψηλού (13-14 mmHg η ‘μεγάλη’). Για έξτρα γεύση μπορούμε να προσθέσουμε στο φαγητό ρίγανη, πιπέρι ή άλλα μυρωδικά, χωρίς περιορισμούς.

Χρήσιμες συμβουλές για να τρώμε σωστά και υγιεινά στις ταβέρνες το καλοκαίρι

• Ναι στα θαλασσινά, αφού κάνουν καλό και στην καρδιά, αλλά με μέτρο καθώς δεν είναι για χόρταση. Κι αυτό γιατί αποτελούν τα πιο ευαλλοίωτα τρόφιμα, ενώ υπάρχει και ζήτημα σχετικά με την ενδεχόμενη επιμόλυνσή τους με  βαρέα μέταλλα (μόλυβδο, ψευδάργυρο). Αποφεύγουμε αυτά που τρώγονται ωμά αν δεν είμαστε σίγουροι για το πόσο φρέσκα είναι και φροντίζουμε να ελέγξουμε την μυρωδιά τους πριν τα φάμε-πρέπει να μυρίζουν ιώδιο, ήτοι θάλασσα.
• Τρώμε όλα τα ψάρια ψητά,αφαιρώντας την παχυντική πέτσα. Προτιμούμε μέτρια ψάρια σε μέγεθος και αφρόψαρα και αποφεύγουμε τον ξιφία που λόγω μεγέθους και μεγάλης διάρκειας ζωής είναι πιο επίφοβος για επιμόλυνση με βαρέα μέταλλα. Επίσης προτιμούμε το καλαμάρι, τα θράψαλα και το χταπόδι ψητά.
• Είμαστε επιφυλακτικοί με μπιφτέκια, κεφτεδάκια σουτζουκάκια, ψαροκεφτέδες, χταποδοκεφτέδες κλπ) που η πρώτη ύλη (κρέας, ψάρι  ή θαλασσινό) είναι  ψιλοκομμένη ή αλεσμένη και το φαγητό έρχεται στο τραπέζι περιχυμένο με σάλτσα η οποία εξουδετερώνει τις ύποπτες (από την αλλοίωση) οσμές.
• Σερβίρουμε το φαγητό στο πιάτο μας και δεν τσιμπολογάμε κατευθείαν από την πιατέλα, ώστε να βλέπουμε την ποσότητα που καταναλώνουμε.
• Αντί για γλυκό προτιμούμε φρέσκα φρούτα τα οποία άλλωστε είναι συνήθως κερασμένα από την ταβέρνα. Μια πιατέλα με πεπόνι και καρπούζι, δύο εξαιρετικά ολιγοθερμιδικά φρούτα αποτελεί καλύτερο επιδόρπιο (από χαλβά ή καρυδόπιτα, επίσης κερασμένα), ενώ αν φάμε μόνο καρπούζι, μια καλή ιδέα για να μειώσουμε τον γλυκαιμικό του δείκτη είναι να το συνδυάσουμε με ένα κομμάτι τυρί.