Τα παλαιά φάρμακα μπορεί να έχουν θέση στο μέλλον της εξατομικευμένης ιατρικής

Το μέλλον της εξατομικευμένης ιατρικής ίσως να μην αφορά μόνο την ανάπτυξη νέων και ακριβών φαρμάκων - μπορεί επίσης να σημαίνει την επαναφορά της χρήσης παλαιότερων, φθηνότερων φαρμάκων, συνδυασμένων με τις νέες γνώσεις γενετικής.

Οι πρόσφατες ανακαλύψεις της γενετικής που εξηγούν γιατί ορισμένα φάρμακα είναι πιο αποτελεσματικά από άλλα σε ορισμένους ασθενείς δείχνουν ότι ο συνδυασμός νέων τεστ με παλαιά φάρμακα θα μπορούσε να είναι μια προσέγγιση με καλή σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας - ελκυστική τόσο στις κυβερνήσεις όσο και στις ασφαλιστικές εταιρείες, δηλώνουν οι ειδικοί.

Δεν μπορεί όλα τα φάρμακα να δουλεύουν σε όλους τους ασθενείς πάντα

Σε μια εποχή που «προσπαθούμε να απαλλαγούμε από τη λογική του 'ένα μέγεθος για όλα' και να δημιουργήσουμε αποτελεσματικότερα φάρμακα προσαρμοσμένα στο άτομο», ο Colin Palmer, επικεφαλής της τμήματος φαρμακογονιδιωματικής στο Dundee University, υποστηρίζει ότι «υπάρχουν δύο δρόμοι στην εξατομικευμένη ιατρική: η αναζήτηση νέων γενετικών δεδομένων για τον σχεδιασμό νέων φαρμάκων και ο συνδυασμός των σημερινών φαρμάκων με τις γνώσεις γενετικής».

Λίγοι πιστεύουν ότι είναι δυνατό όλα τα φάρμακα να δουλεύουν σε όλους τους ασθενείς πάντα, αλλά οι ειδικοί δηλώνουν ότι η σημερινή κατάσταση - όπου πολλοί ασθενείς δεν έχουν κανένα όφελος - απαιτεί δράση.

Σύμφωνα με έκθεση της PricewaterhouseCoopers που δημοσιεύθηκε πριν μερικούς μήνες, τα ποσοστά ανταπόκρισης των ασθενών στα φάρμακα «μπορεί να είναι πολύ χαμηλά - κυμαίνονται από 20% έως 75%, ανάλογα με το φάρμακο».

Δεν εκπλήσσει, επομένως, το γεγονός ότι η βιομηχανία πιέζεται να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια, προσδίδοντας έτσι καλύτερη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας στα φάρμακα.

Αρκετά πρωτοπόρα φάρμακα απευθύνονται σε ασθενείς με συγκεκριμένα γενετικά χαρακτηριστικά

Ήδη, όλο και περισσότερα νέα φάρμακα, ιδίως για τον καρκίνο, έρχονται στην αγορά συνοδευόμενα από ένα διαγνωστικό τεστ, το οποίο επιτρέπει στους γιατρούς να καθορίσουν αν ο ασθενής έχει το κατάλληλο γενετικό υλικό για να ανταποκριθεί στη θεραπεία.

Στην Ευρώπη, υπάρχουν καμιά δωδεκαριά φάρμακα - όπως το Ziagen της GlaxoSmithKline για τον HIV και το Iressa της AstraZeneca για τους πνεύμονες - που απαιτούν τη χρήση συνοδευτικών διαγνωστικών τεστ.

Στις ΗΠΑ, ο FDA απαιτεί οι ασθενείς να ελέγχονται για γενετικές ποικιλίες πριν λάβουν, για παράδειγμα, το Selzentry της Pfizer για τον HIV, το Erbitux των Eli Lilly και Bristol-Myers Squibb για τον ορθοκολικό καρκίνο και το Herceptin της Roche για τον καρκίνο του μαστού.

Τα παραπάνω, όμως, είναι νέα και ακριβά φάρμακα και οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι πληρωτές ίσως βρίσκουν περισσότερο ενθαρρυντικές κάποιες πρόσφατες μελέτες που συσχετίζουν ορισμένα γενετικά δεδομένα με τα ποσοστά ανταπόκρισης σε φάρμακα που κυκλοφορούν ήδη.

Χρήση παλαιών φαρμάκων με βάση τα νέα γενετικά δεδομένα

«Είμαστε πραγματικά στην κόψη του ξυραφιού αυτή τη στιγμή όσον αφορά τη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας» υποστηρίζει ο Donald Singer, καθηγητής κλινικής φαρμακολογίας και θεραπευτικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Warwick, ο οποίος πιστεύει ότι ίσως η καλύτερη προσέγγιση για τους πληρωτές είναι να επανέλθουν παλαιά φάρμακα, χρησιμοποιούμενα με βάση τις νέες γνώσεις της γενετικής.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε την προηγούμενη εβδομάδα έδειξε ότι συνηθισμένα φάρμακα για το άσθμα δεν δουλεύουν σε ένα μικρό ποσοστό ασθενών που φέρουν μια συγκεκριμένη γενετική ποικιλία.

Άλλη μελέτη έχει δείξει ότι περίπου οι μισές ασθενείς που λαμβάνουν ταμοξιφαίνη ως ορμονοθεραπεία στον καρκίνο του μαστού έχουν μια γενετική ποικιλία που τις βοηθά να μεταβολίσουν το φάρμακο - γεγονός που σημαίνει ότι είναι πιθανό να έχουν καλή ανταπόκριση - ενώ 8% των ασθενών έχουν έναν γονιδιακό τύπο που σημαίνει ότι το φάρμακο δεν θα δουλέψει.

Η ομάδα του κ. Palmer διερευνά επίσης τα γονίδια που βοηθούν να καθοριστεί κατά πόσο ένας ασθενής έχει πιθανότητες να ανταποκριθεί καλά στις στατίνες, μια κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιείται από εκατομμύρια άτομα που προσπαθούν να μειώσουν τη χοληστερόλη τους.

Η χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος και η φαρμακοθεραπεία

Οι ταχείες εξελίξεις στη γενετική τεχνολογία από το 2003 που οι επιστήμονες ολοκλήρωσαν το πρόγραμμα χαρτογράφησης του ανθρώπινου γονιδιώματος ανοίγουν νέους δρόμους στη σωστή και οικονομική χρήση παλαιών και νέων φαρμάκων.

Ορισμένες εταιρείες προσφέρουν ήδη «υπηρεσίες γονιδιακού καθορισμού», όπου, έναντι κάποιας αμοιβής, μπορείς να στείλεις ένα δείγμα του DNA σου και να λάβεις τον γενετικό σου χάρτη για περίπου ένα εκατομμύριο γενετικές ποικιλίες.

Προς το παρόν, αυτού του είδους οι πληροφορίες δεν είναι και τόσο χρήσιμες σε πρακτικό επίπεδο, αλλά καθώς οι μελέτες θα αποκαλύπτουν όλο και περισσότερα για το πώς και πότε δουλεύουν τα φάρμακα, θα έχουμε περισσότερες κλινικές γνώσεις για να εκμεταλλευτούμε σωστά τις γενετικές ποικιλίες για καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα.

«Στην πραγματική ζωή, αυτό που θέλεις είναι να μπορείς να πας στον γιατρό σου, να κάνεις μια εξέταση αίματος και στη συνέχεια ο γιατρός να σου γράψει την κατάλληλη θεραπεία βάσει των αποτελεσμάτων της γονιδιακής εξέτασης» δηλώνει ο κ. Singer.

Πηγή:
Reuters