Το πρόγραμμα του ΙΚΠΙ για τη διακοπή του καπνίσματος

Την εκπαίδευση του καπνιστή πως θα ορίζει ο ίδιος και όχι ...το τσιγάρο την καθημερινότητα και τη συμπεριφορά του αλλά και πώς να μην υποκύψει σε καταστάσεις «υψηλού κινδύνου», έχουν ως στόχο τα προγράμματα γνωσιακής-συμπεριφοριστικής θεραπείας, ατομικά ή ομαδικά, που πραγματοποιούνται στο Ινστιτούτο Κοινωνικής & Προληπτικής Ιατρικής. Η επιτυχία αυτών των προγραμμάτων κυμαίνεται σε υψηλά επίπεδα και σύμφωνα με διεθνή αλλά και ελληνικά στοιχεία, η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε ποσοστά διακοπής του καπνίσματος που κυμαίνονται από 36,4% έως και 45,5%!

Η αλλαγή του καθημερινού τρόπου ζωής απαλλαγμένου από τη συνήθεια του τσιγάρου, επιτυγχάνεται με συμπεριφοριστικές τεχνικές διακοπής του καπνίσματος, έτσι ώστε οι καπνιστές να μάθουν ξανά να κατευθύνουν τη συμπεριφορά τους, χωρίς να συνδέουν στιγμές και καταστάσεις με το τσιγάρο, εξηγεί η κα. Ηρώ Σχορετσανίτη, Ψυχολόγος, MSc Προαγωγής και Αγωγής Υγείας, Υποψήφια διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, με ειδίκευση στη Γνωσιακή- Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία, η οποία είναι στέλεχος των προγραμμάτων διακοπής του καπνίσματος του Ινστιτούτο Κοινωνικής & Προληπτικής Ιατρικής.

Τροποποιήσιμη συμπεριφορά

Το κάπνισμα παραμένει μια διαδεδομένη, δύσκολα τροποποιήσιμη συμπεριφορά και αποτελεί σημαντική αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας παγκοσμίως. Η διακοπή του καπνίσματος έχει άμεσες και μακροπρόθεσμες ωφέλειες για τα άτομα όλων των ηλικιών και είναι ευεργετική, τόσο σε άτομα που δεν έχουν οποιαδήποτε συμπτώματα νοσηρότητας, όσο και σε εκείνα που υποφέρουν από σοβαρά προβλήματα υγείας.

«Οι αποτελεσματικές προσεγγίσεις για την διακοπή του καπνίσματος, αναφέρει η κα. Ηρώ Σχορετσανίτη, περιλαμβάνουν την παροχή σύντομης συμβουλευτικής παρακίνησης από τους επαγγελματίες υγείας, τη φαρμακοθεραπεία, τη χορήγηση υλικού αυτοβοήθειας, τη συνέντευξη παροχής κινήτρων καθώς και τη γνωσιακή-συμπεριφοριστική παρέμβαση. Δίνουμε έμφαση σε 4 σημεία:

• Ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να προσωποποιήσει το μήνυμα προς τον καπνιστή δίνοντας έμφαση στα άμεσα οφέλη που συνεπάγεται η διακοπή και υπογραμμίζοντας τους εξατομικευμένους παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι σχετίζονται με την κατανάλωση καπνού. Η παρέμβαση αυτή από τον ιατρό θεωρείται αποτελεσματική και αυξάνει τα ποσοστά διακοπής καπνίσματος. Στοιχεία από το Ηνωμένο Βασίλειο δείχνουν ότι 1% με 3% των καπνιστών απέχουν από το κάπνισμα για διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών μετά την παροχή σε αυτούς συμβουλευτικής παρακίνησης από κάποιον επαγγελματία υγείας.
• Φυλλάδια και υλικό αυτοβοήθειας, αποτελούν τα ενημερωτικά δελτία, τα εγχειρίδια, οι βιντεοκασέτες και το ακουστικό υλικό. Η παροχή αυτού του υλικού κρίνεται ενδεδειγμένη, παράλληλα με την φαρμακευτική ή τη συμβουλευτική παρέμβαση. Αν και η χρήση των τηλεπικοινωνιών για την παροχή φροντίδας υγείας παραμένει υπό-αναπτυγμένη, έχουν αναφερθεί αποδεκτά,  όχι όμως σημαντικά ποσοστά αποχής από το κάπνισμα ενηλίκων, οι οποίοι δέχονται άμεση βοήθεια και στήριξη μέσω της χρήσης τηλεφωνικών γραμμών.
• Η συνέντευξη παροχής κινήτρων αποτελεί ένα τύπο συμβουλευτικής παρέμβασης, ώστε οι καπνιστές να αξιολογήσουν την ετοιμότητά τους και να διευκολυνθούν στην ανάληψη δράσης τόσο για τη διακοπή του καπνίσματος, όσο και για την πρόληψη της υποτροπής. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της διερεύνησης των αμφιθυμικών συναισθημάτων, μέσω της αξιολόγησης των θετικών και αρνητικών σημείων που συνεπάγεται η διακοπή και μέσω της διερεύνησης των προσωπικών εμποδίων που μπορεί να συναντήσει το άτομο στην προσπάθεια του για την τροποποίηση της καπνιστικής συμπεριφοράς. Αποτελεί κλινική στρατηγική, η οποία στοχεύει στην ενίσχυση των κινήτρων του ατόμου και μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικό σε κάθε φάση της θεραπείας της εξάρτησης. Σε διάστημα 12 μηνών από την ολοκλήρωση παρέμβασης με συνέντευξη παροχής κινήτρων, οι μισοί περίπου από τους καπνιστές κάνουν τουλάχιστον μία προσπάθεια διακοπής.
• Η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία επικεντρώνεται στον εντοπισμό και την τροποποίηση τόσο των πεποιθήσεων που αφορούν την επίδραση του καπνίσματος και την αντίληψή του ως εξάρτηση, όσο και αυτών που αφορούν τις μη ρεαλιστικές προσδοκίες για τα καταστροφικά αποτελέσματα που θα επιφέρει η αποστέρηση και η αποχή από το τσιγάρο. Οι αντιλήψεις απέναντι στο κάπνισμα και στη διακοπή του εξετάζονται διεξοδικά με τη βοήθεια γνωσιακών τεχνικών, με στόχο την τροποποίησή τους και την αντικατάστασή τους από ρεαλιστικές πεποιθήσεις. Βάση για τις συμπεριφοριστικές τεχνικές διακοπής του καπνίσματος, στόχος των οποίων είναι οι καπνιστές να μάθουν ξανά να κατευθύνουν τη συμπεριφορά τους, αποτελούν οι δύο βασικές προϋποθέσεις που συμβάλουν στη διατήρηση της συμπεριφοράς του καπνίσματος. Πρόκειται για την αυτοματοποίηση του καπνίσματος σε συγκεκριμένες καταστάσεις καθώς και για τα βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα τα οποία προσφέρει το κάπνισμα.

Πρόληψη της υποτροπής

Σημαντικό κομμάτι της γνωσιακής-συμπεριφοριστικής θεραπείας αποτελεί η εκπαίδευση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων πρόληψης υποτροπής. Η προσέγγιση αυτή χρησιμοποιείται ευρέως στην θεραπεία για την διακοπή καπνίσματος και περιλαμβάνει την εκπαίδευση των καπνιστών στην αναγνώριση και στην αποφυγή καταστάσεων υψηλού κινδύνου (άσχημη συναισθηματική διάθεση, χρήση αλκοολούχων ποτών, παρουσία άλλων καπνιστών), καθώς και την εκπαίδευση στην υιοθέτηση εναλλακτικών συμπεριφορών αντιμετώπισης αντί του καπνίσματος, όταν οι καταστάσεις υψηλού κινδύνου για υποτροπή δεν μπορούν να αποφευχθούν.

Τα προγράμματα γνωσιακής-συμπεριφοριστικής θεραπείας ατομικά ή ομαδικά είναι καθοδηγούμενα από ειδικευμένους στη διακοπή του καπνίσματος θεραπευτές και αποτελούν αποτελεσματικά μέσα που οδηγούν στην αύξηση των ποσοστών των ατόμων που επιτυγχάνουν τη διακοπή καπνίσματος. Η φαρμακοθεραπεία συχνά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των προγραμμάτων αυτών που συναπαρτίζονται  από πλήθος στοιχείων. Η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε ποσοστά διακοπής του καπνίσματος που κυμαίνονται από 36,4% έως και 45,5%. Τα δεδομένα κόστους-οφέλους καταδεικνύουν πως η εφαρμογή της τόσο σε ατομικές, όσο και ομαδικές συνεδρίες, αποτελούν μια από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις για την επιτυχή διακοπή του καπνίσματος. Οι καπνιστές συχνά συμμετέχουν σε αυτές καθ' ότι κρίνονται περισσότερο αποτελεσματικές και θεωρείται ότι τα μέλη των ομάδων μπορούν να ασκήσουν «πίεση» ώστε να κινητοποιήσουν ο ένας τον άλλον για να διατηρήσουν την προσπάθεια για την διακοπή του καπνίσματος.

Κίνητρα

Συμβουλευτική μέσω της συνέντευξης παροχής κινήτρων (χρονικά σύντομη παρέμβαση) καθώς και προγράμματα γνωσιακής-συμπεριφοριστικής θεραπείας, ατομικά ή ομαδικά, πραγματοποιούνται στο Ινστιτούτο Κοινωνικής & Προληπτικής Ιατρικής. Είναι καθοδηγούμενα από ειδικευμένους στη διακοπή του καπνίσματος θεραπευτές και αποτελούν αποτελεσματικά μέσα που οδηγούν στην αύξηση των ποσοστών των ατόμων που επιτυγχάνουν τη διακοπή καπνίσματος. Τα δεδομένα κόστους-οφέλους καταδεικνύουν πως η εφαρμογή της τόσο σε ατομικές, όσο και ομαδικές συνεδρίες, αποτελούν μια από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις για την επιτυχή διακοπή του καπνίσματος.

Όσοι επιθυμούν να πληροφορηθούν περισσότερα για τις μεθόδους διακοπής κανπίσματος και τα προγράμματα του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής μπορούν να τηλεφωνήσουν στη Συμβουλευτική Γραμμή Πρόληψης ΙΚΠΙ: 210-7222727 ή να επισκεφθούν την Ιστοσελίδα Υγείας-Πρόληψης: www.neahygeia.gr