Σοβαρή ανεπάρκεια κλινών ψυχιατρικής νοσηλείας για εφήβους 14 έως 18 ετών, και ιδίως για το ηλικιακό φάσμα 16 έως 18 ετών, όπου εμπίπτει η πλειονότητα των εφήβων που εκδηλώνουν ψυχικές διαταραχές που χρήζουν νοσηλείας, διαπιστώνει Ειδική Έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη, που δόθηκε στη δημοσιότητα. Επιπλέον, οι ανεπαρκείς μονάδες ψυχιατρικής νοσηλείας παιδιών και εφήβων, σχεδόν στο σύνολό τους, αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε ιατρικό, νοσηλευτικό, λοιπό επιστημονικό καθώς και διοικητικό προσωπικό, με επιπτώσεις στην λειτουργία και τις παρεχόμενες υπηρεσίες τους.
Η Έκθεση καταγράφει αντίστοιχη ανεπάρκεια κατάλληλων κοινοτικών δομών ψυχικής υγείας, για την κάλυψη σοβαρών και έκτακτων περιστατικών, την διαχείριση σοβαρών ψυχοκοινωνικών προβλημάτων, την διασύνδεση και παρακολούθηση ανηλίκων μετά από νοσηλεία, και την καθοδήγηση γονέων και επαγγελματιών. Επισημαίνεται η σοβαρή υποστελέχωση της πλειονότητας των εν λόγω δημοσίων δομών σε ιατρικό προσωπικό και άλλες ειδικότητες, με διαρκή παρατηρούμενη μείωση του μόνιμου προσωπικού.
Η Έκθεση συνοψίζει τις προτάσεις της Αρχής για την ενίσχυση των δομών ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους και την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Ενδεικτικά:
Οι υπάρχουσες κλίνες ψυχιατρικής νοσηλείας για παιδιά και εφήβους ανέρχονται συνολικά σε 69 σε όλη την χώρα.
Η λειτουργία της Μονάδας Νοσηλείας της Ψυχιατρικής Κλινικής Παιδιών και Εφήβων Βούλας στο Γ.Ν. «Ασκληπιείο», δυναμικότητας 7 κλινών, έχει παρουσιάσει πολυετή καθυστέρηση, λόγω αρχικά της έλλειψης κατάλληλης κτιριακής υποδομής στον χώρο του νοσοκομείου και αλλεπάλληλων καθυστερήσεων στις διαδικασίες διαμόρφωσης των κτιριακών εγκαταστάσεων για την στέγασή της. Ήδη το 2014, ο Συνήγορος του Πολίτη εξέτασε αναφορά παιδοψυχιάτρων του ως άνω νοσοκομείου, με θέμα «Νοσηλεία Παιδιών-Εφήβων ηλικίας από 14 έως 18 ετών στο λεκανοπέδιο Αττικής», σχετικά με την παρατεταμένη καθυστέρηση λειτουργίας της Μονάδας – παρά τις καταγεγραμμένες δραματικές ελλείψεις κλινών ψυχιατρικής νοσηλείας εφήβων που καθιστούσαν κατεπείγουσα την έναρξη λειτουργίας της – και, με έγγραφο προς την Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας, ζήτησε την μέριμνα του Υπουργείου για την επίσπευση των διαδικασιών για την έναρξη λειτουργίας της Μονάδας.
Αντίστοιχα, η λειτουργία της Ψυχιατρικής Κλινικής Παιδιών και Εφήβων Αγίας Βαρβάρας (στο Γ.Ν.Δ.Α. «Αγία Βαρβάρα») για εφήβους 14 – 18 ετών δεν έχει ξεκινήσει μέχρι σήμερα ως προς το σκέλος της νοσηλείας, λόγω μη στελέχωσης της, αν και η κτιριακή υποδομή εγκαινιάσθηκε τον Ιούνιο 2022.
Στην έλλειψη κλινών ψυχιατρικής νοσηλείας για ανηλίκους κατά τα τελευταία έτη έχουν συμβάλει και τα σοβαρά προβλήματα λειτουργίας της Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής Παιδιών και Εφήβων Ηρακλείου (πρώην Παιδοψυχιατρική Κλινική Πα.Γ.Ν.Η.). Σύμφωνα με ενημέρωση της Αρχής, στην παρούσα φάση, η Κλινική λειτουργεί με έναν μόνο παιδοψυχίατρο, ο οποίος καλύπτει περίπου τις μισές εφημερίες, ενώ οι υπόλοιπες εφημερίες και λοιπές ανάγκες καλύπτονται από 2 ψυχιάτρους ενηλίκων, χωρίς να είναι σαφής η προοπτική εύρεσης λύσης που να διασφαλίζει την επαρκή στελέχωση και εύρυθμη λειτουργία της μακροπρόθεσμα.
Δεδομένων των παραπάνω, η Μονάδα Ψυχιατρικής Νοσηλείας Εφήβων της Ψυχιατρικής Κλινικής Παιδιών και Εφήβων Αμαρουσίου στο Γ.Ν.Α. «Σισμανόγλειο», δυναμικότητας 10 κλινών, παραμένει επί σειρά ετών η μοναδική μονάδα ψυχιατρικής νοσηλείας για εφήβους 14 έως 18 ετών για την Αττική και τη νότιο Ελλάδα, καλύπτοντας τις επιτακτικές ανάγκες νοσηλείας ανηλίκων με ιδιαίτερα σοβαρή ψυχοπαθολογία από την Αττική και, σε μεγάλο μέρος, την υπόλοιπη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο, την Ήπειρο και τα νησιά του Αιγαίου, ιδίως αναφορικά με τις ηλικίες 16 έως 18 ετών. Σημειώνεται, ότι στο Γ.Ν.Α. «Σισμανόγλειο» λειτουργεί επίσης η μοναδική στην Ελλάδα Διατμηματική Μονάδα Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής Εφήβων και Νέων (16 – 22 ετών), με 6 κλίνες, καλύπτοντας αντίστοιχες επιτακτικές ανάγκες νοσηλείας των σοβαρότερων περιστατικών από ολόκληρη την επικράτεια. η Κλινική αντιμετωπίζει σταθερά σοβαρή υποστελέχωση, ιδίως σε νοσηλευτικό προσωπικό, ενώ η λειτουργία της βασίζεται εν πολλοίς σε επικουρικό ιατρικό προσωπικό. Επιπλέον, μεταξύ των σοβαρών προβλημάτων που έχουν αναφερθεί στον Συνήγορο είναι η παραμονή επί μακρόν σε αυτήν εφήβων χωρίς αντικειμενική ένδειξη νοσηλείας, λόγω έλλειψης κατάλληλων κοινοτικών δομών για την ανάληψη της φροντίδας τους – παρά την σταθερή πληρότητα που προσεγγίζει το 100% – με συνέπεια την ύπαρξη λίστας αναμονής και την παραπομπή εφήβων για νοσηλεία σε ψυχιατρικές κλινικές ενηλίκων, λόγω έλλειψης διαθέσιμης κλίνης στην Μονάδα.
Γενικότερα, πέραν της έλλειψης κλινών, σοβαρότατο πρόβλημα αποτελεί η υποστελέχωση σχεδόν του συνόλου των υφιστάμενων μονάδων ψυχιατρικής νοσηλείας παιδιών και εφήβων σε ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, άλλες αναγκαίες ειδικότητες και διοικητικό προσωπικό και, ιδίως, οι ελλείψεις σε μόνιμο προσωπικό.
Άλλα προβλήματα που έχουν αναφερθεί στον Συνήγορο αφορούν την απουσία ειδικής εκπαίδευσης και τις συχνές μετακινήσεις νοσηλευτών με απόφαση της Διοίκησης για την κάλυψη αναγκών άλλων κλινικών, παρά την ιδιαίτερη σημασία της επάρκειας και σταθερότητας του νοσηλευτικού προσωπικού για την ορθή και δεοντολογική θεραπευτική αντιμετώπιση των παιδιών και εφήβων.
Επιπλέον, πρόβλημα αποτελεί η ανισομερής γεωγραφική κατανομή των μονάδων ψυχιατρικής νοσηλείας παιδιών και εφήβων και η παντελής απουσία τους σε πολλές περιοχές, με συνέπεια την αναγκαστική γεωγραφική μετακίνηση των ανηλίκων ή τη νοσηλεία τους σε ψυχιατρικές κλινικές ενηλίκων, προκειμένου να βρίσκονται κοντά στον τόπο διαμονής και την οικογένειά τους. Ενδεικτικά, οι ανάγκες ψυχιατρικής νοσηλείας ανηλίκων της 5ης Υ.Πε. Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας καλύπτονται κυρίως από τις υπηρεσίες της Θεσσαλονίκης, ενώ η Ήπειρος, που ανήκει στην 6η Υ.Πε, καλύπτεται από την Ψυχιατρική Κλινική Παιδιών και Εφήβων Πάτρας (στο Γ.Ν.«Καραμανδάνειο»), και από κλινικές της Αττικής και της Θεσσαλονίκης, που βρίσκονται σε μεγάλη γεωγραφική απόσταση από την περιοχή διαμονής των νοσηλευόμενων ανηλίκων.
Περαιτέρω, η ανεπάρκεια των κοινοτικών παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών για την κάλυψη σοβαρών και έκτακτων περιστατικών, την διαχείριση σοβαρών ψυχοκοινωνικών προβλημάτων και την διασύνδεση και παρακολούθηση των παιδιών και εφήβων μετά από τη νοσηλεία, έχει ως συνέπεια την διαρκή αύξηση των αιτημάτων για ακούσια ψυχιατρική εξέταση και νοσηλεία ανηλίκων, λόγω της επιδείνωσης και κλιμάκωσης των προβλημάτων, ή υποτροπών, με αποτέλεσμα έναν φαύλο κύκλο νοσηλειών και διαχείρισης κρίσεων των ανηλίκων και του περιβάλλοντός τους, χωρίς ουσιαστική αντιμετώπιση των προβλημάτων τους.
Τέλος, επιπρόσθετο πρόβλημα στη λειτουργία των μονάδων ψυχιατρικής νοσηλείας παιδιών και εφήβων, αποτελεί η εισαγωγή και συχνά παρατεταμένη παραμονή σε αυτές – όπως και σε παιδιατρικές κλινικές – παιδιών τα οποία δεν χρήζουν νοσηλείας, αλλά απομακρύνονται από το οικογενειακό τους περιβάλλον με εισαγγελική παραγγελία, λόγω κακοποίησης ή παραμέλησης, μέχρι την ανεύρεση λύσης για την επιμέλεια ή την εναλλακτική φροντίδα τους, καθώς και η παράταση της παραμονής νοσηλευόμενων παιδιών, λόγω απουσίας κατάλληλων κοινοτικών δομών για την ανάληψη της φροντίδας τους.
Νοσηλεία ανηλίκων σε ψυχιατρικές κλινικές ενηλίκων
Άμεση και σοβαρότατη συνέπεια της ανεπάρκειας των κλινών ψυχιατρικής νοσηλείας για εφήβους είναι η νοσηλεία ανηλίκων, κυρίως ηλικίας 16–18 ετών, σε ψυχιατρικές κλινικές ενηλίκων, ιδίως του πρώην Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής (πλέον Πολυδύναμη Νοσηλευτική Μονάδα Ψυχικής Υγείας Αττικής – Π.Ν.Μ.Ψ.Υ.Α.) και του Ψ.Ν.Α. «Δρομοκαΐτειο» στην Αττική, αλλά και σε ολόκληρη την χώρα.
Σε επισκέψεις-αυτοψίες εκπροσώπων του Συνηγόρου στο πρώην Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής (πλέον Π.Ν.Μ.Ψ.Υ.Α.), στις 2/02/2024 και στις 6/03/2026, διαπιστώθηκε η νοσηλεία ανηλίκων τόσο κατά τον χρόνο των επισκέψεων όσο και σε σταθερή βάση, ενώ επισημάνθηκαν από τους θεράποντες ιατρούς τα σοβαρά προβλήματα που παρουσιάζει η νοσηλεία ανηλίκων σε κλινικές ενηλίκων και η συνολική ακαταλληλότητα του πλαισίου για τους ανηλίκους, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται από το προσωπικό των κλινικών.
Σημειώνεται ότι ο αριθμός των ανηλίκων που νοσηλεύτηκαν σε Ψυχιατρικές Κλινικές Ενηλίκων της Π.Ν.Μ.Ψ.Υ.Α. ήταν 24 κατά το έτος 2024, 51 κατά το 2025, και 10 κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 (έως 30/03/2026).
Αντίστοιχα, στο Ψ.Ν.Α. «Δρομοκαΐτειο», κατά το χρονικό διάστημα από 1/01/2020 έως 31/01/2024, στο Νοσοκομείο νοσηλεύτηκαν 135 ανήλικοι ηλικίας 14-18 ετών28, δηλαδή κατά μέσο όρο 35 περίπου ανήλικοι ανά έτος, λόγω μη διαθεσιμότητας κλίνης στο Γ.Ν.Α. «Σισμανόγλειο». Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονταν και ανήλικοι αλλοδαποί που διέμεναν σε Κέντρα Φιλοξενίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων ή άλλες δομές φιλοξενίας αιτούντων άσυλο. Σχετικά με τους τελευταίους αναφέρθηκε ότι η αρχική εξέταση γίνεται κατά κανόνα με παρουσία διερμηνέα, αλλά στη συνέχεια η νοσηλεία δυσχεραίνεται σοβαρά λόγω αδυναμίας επικοινωνίας και της προσέλευσης διερμηνέα συνήθως μόνο μία φορά την εβδομάδα.
Περαιτέρω, ψυχίατροι των ανωτέρω κλινικών υπογράμμισαν την σημαντική αύξηση κατά τα τελευταία έτη των εισαγγελικών εντολών για ακούσια ψυχιατρική εξέταση ανηλίκων, αλλά και τις διαρκείς και έντονες πιέσεις που δέχονται οι εφημερεύοντες ιατροί για την εισαγωγή εφήβων οι οποίοι δεν έχουν αντικειμενική ένδειξη νοσηλείας, λόγω αδυναμίας διαχείρισης της συμπεριφοράς τους από την οικογένεια ή από δομές φιλοξενίας, σε συνδυασμό με την απουσία κατάλληλων δομών ψυχικής υγείας στην κοινότητα.
