Τις τελευταίες δεκαετίες ο εκσυγχρονισμός της Παιδείας επενδύεται συνεχώς στο σύστημα των Πανελληνίων. Ο μαρασμός. η πλήρης απαξίωση και αποεπένδυση του Γυμνασίου και της Γενικής Παιδείας στο Λύκειο, οδηγούν με ακρίβεια στην εξιδανίκευση των Πανελληνίων, κάνοντας συχνά τους εφήβους να αισθάνονται ότι η Ιθάκη τους, βρίσκεται στα τέσσερα γραπτά που θα παραδώσουν. Κρίνεται όλη η ύπαρξή τους κάποιες φορές από το πόσο και πώς θα προσπαθήσουν να κατακτήσουν μία θέση σε σχολές, που μπορεί και να μην γνωρίζουν καν τί πραγματεύονται.
Οι πανελλήνιες καθρεφτίζουν για ακόμα μία φορά την ποιότητα και το επίπεδο της Ελληνικής κοινωνίας.
Μεγαλώνουμε τα παιδιά με αγωνία στο να μην πιεστούν, να μην ζοριστούν, να μην ματαιωθούν. Δεν βλέπουμε ότι πλέον έχοντας αποεπενδύσει από την ώριμη εκπαίδευση, τα παιδιά και ειδικά οι έφηβοι καταδυναστεύονται μέσω του κινητού από φτηνές επιτεύξεις κενότοπων στόχων που αποσκοπούν σε κάποια “likes”.
Στην αντιπέρα όχθη, παρατηρεί κανείς παιδιά να κακοποιούν τον εαυτό τους και τις αυθόρμητες επιθυμίες και ενορμήσεις τους, κυνηγώντας την αριστεία όχι για λόγους αυτοεκτίμησης αλλά με αγωνία να ξεχωρίσουν ή να δώσουν ικανοποίηση στους γονείς τους και να αποκτήσουν έτσι μία ταυτότητα που ποτέ δεν θα τους ικανοποιεί. Τίποτε από όλα αυτά δεν θα έπρεπε να είναι έτσι.
Το κάθε παιδί οφείλει να είναι υπεύθυνο για τη δική του ανάπτυξη και σταδιακή ενηλικίωση του και το σχολείο πρέπει να βοηθά σε αυτό. Τα μαθήματα πρέπει να είναι δικό του μέλημα καθημερινό, μέσα από το οποίο κατανοεί τον εαυτό του, μετρά τις δυνάμεις του, έρχεται αντιμέτωπο με τις εσωτερικές και εξωτερικές του συγκρούσεις , απορρίπτει και προσπαθεί, φαντάζεται και στοχεύει. Τα μαθήματα, το σχολείο, οι Πανελλήνιες αποτελούν ακόμα έναν τρόπο μέσα από τον οποίο κάθε ψυχισμός μπορεί να έρθει ουσιαστικά πιο κοντά στον εαυτό του. Πρέπει να είναι προσωπική υπόθεση, όχι επίτευξη προσδοκιών των γονέων, ή ανταγωνισμός με τα αδέλφια ή αντίβαρο σε οτιδήποτε κάνει το παιδί να αισθάνεται λίγο.
Βοηθάμε το παιδί από μικρό, να στρέφεται στον εαυτό του, αναγνωρίζοντας τους τρόπους που εκφράζεται, και ανακαλύπτοντας τί το κάνει να αισθάνεται καλά ακόμα και αν δυσκολευτεί από πιθανές αντιστάσεις που τον κρατάνε πίσω στις “πάνες”. Έτσι, μαθαίνει να αφιερώνει με απλότητα τέτοιου είδους διαδικασίες -όπως οι εξετάσεις – στον εαυτό του , προετοιμάζοντας το έδαφος, στο να διαχειριστεί το όποιο αποτέλεσμα.
Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις των εφήβων, που παρότι πέρασαν σε μία σχολή αυξημένων απαιτήσεων και πανηγύρισε το περιβάλλον , έμειναν έξω από οποιαδήποτε προσπάθεια να ασχοληθούν με τη σχολή αυτή, για λόγους βαθύτερους και άσχετους με την εκπαίδευση. Όπως επίσης, είναι συχνό να επιδίδονται πολλά παιδιά με υπέρμετρο ζήλο στην κατάκτηση μίας θέσης στο Πανεπιστήμιο και να ζουν την καθημερινότητα τους, ως μονοκαλλιέργεια, αδικώντας την πολύπτυχη προσωπικότητα τους και λειτουργώντας σχεδόν ως ρομπότ που μονάχα επιτυγχάνει το στόχο. Συγχρόνως μεγάλη μερίδα μαθητών, είτε τρομάζει μπροστά στο τέρας που έχουμε κάνει να φαντάζουν οι Πανελλήνιες, ή προβάλουν ένα υποτιμημένο κομμάτι τους εαυτού τους και δεν συμμετέχουν καθόλου, αδικώντας τους εαυτούς τους. Σαφώς ένα ποσοστό παιδιών, βρίσκει χαρά και ανακούφιση σε τεχνικά επαγγέλματα ή τέχνες οπότε και επιδίδονται σε αυτά , γεγονός εξίσου σημαντικό αν πράγματι το κάνουν με ποιότητα και σεβασμό.
Ένα σταθερό σύστημα σοβαρής εκπαίδευσης με στόχο την γνώση και την καλλιέργεια των παιδιών, την γόνιμη μόρφωση, αφήνει το χώρο να συμπεριλαμβάνονται όλα τα παιδιά, ώστε το καθένα με τον δικό
τρόπο του να επενδύσει στο ενήλικο μέλλον του.
Οι πανελλήνιες καλό είναι να αποτελούν ένα πέρασμα στην ενηλικίωση με τρόπο περισσότερο ουσιαστικό και απλό. Να θέλει ο έφηβος να επενδύσει χρόνο και συναίσθημα σε κάτι που αγαπά γνωρίζοντας ότι θα τον οδηγήσει κάπου και ανάλογα θα το ακολουθήσει ή όχι. Όμως σίγουρα δεν αρκεί να δώσει πανελλήνιες και να πετύχει για να πούμε ότι μεγάλωσε και ενηλικιώθηκε ούτε ότι εκδικήθηκε την κοινωνία και τους γονείς αν αδιαφόρησε και δεν ασχολήθηκε με τις εξετάσεις.
Είναι και προσωπικό θέμα οι Πανελλήνιες. Οφείλει κάθε νέος να το δει με σοβαρότητα και να το ευχαριστηθεί ως προσπάθεια αφιερώνοντάς την στον εαυτό του.
Η σχετικότητα της αποτυχίας αλλά και της επιτυχίας είναι πλέον γνωστή. Μένει να μπορέσουμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να στρέφονται προς τα μέσα τους , να αυτονομούνται και να απολαμβάνουν την όποια προσπάθεια, όχι να κυριεύονται από το άγχος της επίτευξης ούτε και από την αγωνία της αποτυχίας ειδικά αν δεν προσπάθησαν.
Οι Πανελλήνιες είναι μία σημαντική αρχή, Παιδιά όλων μας, για μία πιο υγιή πορεία στην ενηλικίωσή σας. Στοχεύστε με εναν υγιή τρόπο στο να κάνετε πράγματα που να σας ευχαριστούν χωρίς να σας αρρωσταίνουν ή να ενοχλούν εσάς ή τους άλλους. Επιδιώξτε την αλλαγή ξεκινώντας από μέσα σας. Μείνετε πιστοί στο να προσπαθείτε να αγωνίζεστε για τις ποιοτικές σπουδές σας. Γίνετε εσείς αυτό που σας έλλειψε από το περιβάλλον. Είναι μόνο η αρχή, η αρχή μίας πορείας που θα έχει την ευθύνη ο καθένας από εσάς, μιας πορείας με χαρακτηριστικά που εσείς θα της δώσετε.
Γίνετε οι καλύτεροι σε ό,τι κάνετε. Για να “σας” απολαμβάνετε. Είναι η ομορφότερη αντίσταση στη μιζέρια που επικρατεί σε ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που σας δίνουμε.
Το κράτος μας δίνει ό,τι μπορεί. Οι γονείς και οι δάσκαλοι το ίδιο. Δείτε με σοβαρότητα ο καθένας χωρίς το φόβο της αποτυχίας ή υπερεπένδυση επιτυχίας, τί και πώς πραγματικά θέλει η ζωή του και να παραμείνετε ο εαυτός σας. Βάλτε τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση. Εσείς που παλέψατε πολύ φροντίστε να το χαρείτε και συνεχίστε να βρίσκετε τον εαυτό σας και σε άλλες πτυχές. Δεν τελειώνει η ζωή με την επίτευξη του στόχου της εισαγωγής στο πανεπιστήμιο. Εσείς που αντιστάθηκατε και δεν ασχοληθήκατε αρκετά, σχεδιάστε μία πορεία δική σας πιο κοντά στην αυτονόμησή σας, χωρίς να υποτιμάτε τον εαυτό σας.
Οι πανελλήνιες αποτελούν το τέρμα της σχολικής διαδρομής αλλά και την αφετηρία της ολοκλήρωσης της προσωπικότητας, που δεν έρχεται μόνο με τις σπουδές και την επαγγελματική αποκατάσταση. Έρχεται, κυρίως με τον αποχωρισμό από την βολική συνθήκη του σπιτιού και του σχολείου και την αυτογνωσία, την στοχοθέτηση με βάση τις δεξιότητες, τις επιθυμίες και κυρίως την αφιέρωση όλων αυτών, σε κάτι πιο ουσιώδες και λιγότερο υλιστικό, στην Αυθυπαρξία και την Ψυχική Ελευθερία.
Γιώργος Σωτηρόπουλος Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων Ψυχοθεραπευτής Ενηλίκων
