Η πανδημία τελείωσε — οι αναπνευστικές λοιμώξεις όχι.

Γρίπη, RSV, COVID: το νέο τοπίο των λοιμώξεων που πιέζει ξανά τα νοσοκομεία
Τι δείχνουν τα νέα δεδομένα

Η πανδημία της COVID-19 άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις λοιμώξεις του αναπνευστικού. Όμως, καθώς περνάμε στη λεγόμενη «μετά-COVID» εποχή, ένα πράγμα γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο: οι κλασικοί αναπνευστικοί ιοί όχι μόνο δεν εξαφανίστηκαν, αλλά επέστρεψαν δυναμικά, δημιουργώντας ένα νέο, πιο σύνθετο επιδημιολογικό τοπίο.

Η μεγάλη εικόνα: γιατί οι λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι κρίσιμες

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού παραμένουν μία από τις κορυφαίες αιτίες θανάτου παγκοσμίως. Πνευμονία, γρίπη, RSV και COVID-19 συνεχίζουν να επιβαρύνουν σοβαρά τα συστήματα υγείας, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους και στα άτομα με χρόνια νοσήματα.

Στην Ελλάδα, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν συνυπολογίσει κανείς έναν κρίσιμο παράγοντα: το κάπνισμα. Περίπου το 38% των Ελλήνων ενηλίκων χρησιμοποιούν καπνικά προϊόντα, με το 30% να καπνίζει συμβατικά τσιγάρα. Η επιβάρυνση του αναπνευστικού συστήματος αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρής λοίμωξης και επιπλοκών.

Τι δείχνουν τα δεδομένα της μετά-COVID περιόδου

Στοιχεία από μεγάλα νοσοκομεία, όπως το ΓΝΑ «Ευαγγελισμός», καταγράφουν χιλιάδες περιστατικά ιογενών λοιμώξεων του αναπνευστικού την περίοδο 2023–2025. Η γρίπη (Influenza A και B), ο RSV, ο SARS-CoV-2, αλλά και άλλοι ιοί όπως ο ρινοϊός και ο μεταπνευμονοϊός, συνυπάρχουν πλέον ταυτόχρονα.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι δεν έχουμε «αντικατάσταση» του ενός ιού από τον άλλο, αλλά μια παράλληλη κυκλοφορία πολλών παθογόνων, με εποχικές εξάρσεις. Αυτό σημαίνει περισσότερες νοσηλείες, αυξημένη πίεση στις ΜΕΘ και μεγαλύτερο κίνδυνο για ευάλωτες ομάδες.

RSV: ο «αθόρυβος» κίνδυνος για τους ενήλικες

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) ήταν για χρόνια συνδεδεμένος κυρίως με τα παιδιά. Ωστόσο, τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι αποτελεί σοβαρή απειλή και για τους ενήλικες — ιδιαίτερα για όσους έχουν ΧΑΠ, καρδιοπάθειες ή ιστορικό καπνίσματος.

Μελέτες που παρουσιάστηκαν σε ελληνικά και ευρωπαϊκά επιστημονικά συνέδρια καταγράφουν σημαντική ενδονοσοκομειακή θνητότητα από RSV, ενώ τα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα σε ασθενείς με ΧΑΠ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η θνητότητα παραμένει αυξημένη ακόμη και δύο χρόνια μετά τη νοσηλεία.

Πρόληψη: το πιο αποτελεσματικό «όπλο»

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η πρόληψη αναδεικνύεται ως το πιο αποδοτικό μέτρο — όχι μόνο υγειονομικά, αλλά και οικονομικά. Ο εμβολιασμός έναντι της γρίπης, του πνευμονιόκοκκου, του RSV, της COVID-19, αλλά και άλλων λοιμώξεων, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικός, ειδικά σε άτομα με αναπνευστικά νοσήματα.

Οι επιστημονικές οδηγίες είναι σαφείς: οι ηλικιωμένοι, οι ασθενείς με χρόνια πνευμονοπάθεια και οι καπνιστές έχουν μέγιστο όφελος από τον εμβολιασμό. Δεν πρόκειται απλώς για ατομική προστασία, αλλά για συλλογική στρατηγική αποσυμφόρησης του συστήματος υγείας.

Ο ρόλος του γιατρού και η αλλαγή νοοτροπίας

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα διεθνώς είναι ότι ο ισχυρότερος παράγοντας που καθορίζει αν ένας ενήλικας θα εμβολιαστεί είναι η σύσταση από τον επαγγελματία υγείας. Όταν ο γιατρός ενημερώνει, εξηγεί και ενθαρρύνει, τα ποσοστά εμβολιασμού αυξάνονται σημαντικά.

Αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για αλλαγή νοοτροπίας: από την παθητική αντιμετώπιση των λοιμώξεων, στη συνειδητή πρόληψη. Σε έναν κόσμο όπου οι αναπνευστικοί ιοί θα συνεχίσουν να συνυπάρχουν, η ενημέρωση και η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια — είναι αναγκαιότητα.

Η Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Μονάδα Πνευμονολογίας & Αναπνευστικής Ανεπάρκειας Α΄ΚΕΘ ΓΝΑ «Ευαγγελισμός», Μέλος Δ.Σ. ΕΠΕ, σημειώνει σχετικά: «Οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού (συμπεριλαμβάνοντας τον COVID-19 και τη φυματίωση) σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας – ΠΟΥ, το 2021 αποτέλεσαν την 1η αιτία θνησιμότητας. Πρόσφατα ελληνικά δεδομένα (μελέτες ΕΓΝΑΤΙΑ, «Ευαγγελισμού», ΕΟΔΥ) αποτυπώνουν το πρόβλημα και στη χώρα μας (θνητότητα νοσηλευόμενων με πνευμονιόκοκκο 22,3%, RSV 16,8%, γρίπη 12,76%). Οι Πνευμονολόγοι ως λοιμωξιολόγοι του αναπνευστικού συστήματος, οφείλουν να παρεμβαίνουν υιοθετώντας στρατηγική έγκαιρης και οργανωμένης πρόληψης, αρωγής στη διακοπή του καπνίσματος και στοχευμένης (αντι-ιικής, αντιμυκητισιακής, αντιφυματικής) θεραπείας. Η ΕΠΕ επικαιροποίησε τις οδηγίες εμβολιασμού σύμφωνα με τις οποίες οι ομάδες υψηλού κινδύνου χρήζουν εμβολιασμού: