Το δημόσιο σύστημα Υγείας αποτελεί έναν από τους βασικότερους πυλώνες μιας σύγχρονης και δίκαιης κοινωνίας. Στη χώρα μας όπου το σύστημα υγείας έχει δοκιμαστεί έντονα τα τελευταία χρόνια λόγω οικονομικών και κοινωνικών προκλήσεων, η ανάγκη για περεταίρω θεσμικές αλλαγές με στόχο ο ασθενής να είναι στο επίκεντρο είναι πλέον παραπάνω από αναγκαία. Ασθενοκεντρικό είναι το σύστημα όπου οργανώνεται με βάση τις ανάγκες του ασθενή με σεβασμό στην αξιοπρέπεια στις αξίες και προτιμήσεις του και βέβαια δίνοντας του την δυνατότητα να συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων για την υγεία του.
Καταρχάς, ένα τέτοιο σύστημα πρέπει να διασφαλίζει την καθολική και ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος, ανεξαρτήτως οικονομικής κατάστασης, τόπου κατοικίας ή κοινωνικής θέσης, πρέπει να μπορεί να λαμβάνει έγκαιρα και χωρίς εμπόδια την ιατρική φροντίδα που χρειάζεται. Η αναβάθμιση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας είναι επίσης απαραίτητη , αφού στην ουσία αποτελεί την πρώτη επαφή του πολίτη με το σύστημα υγείας και μπορεί να αποτρέψει σοβαρότερα προβλήματα μέσω της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης στις κατάλληλες ιατρικές υπηρεσίες. Η ύπαρξη ενός κατάλληλα εκπαιδευμένου προσωπικού γιατρού μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της εμπειρίας του ασθενή και στη συνέχεια της θεραπείας.
Ένα ασθενοκεντρικό σύστημα υγείας οφείλει επίσης να δίνει έμφαση στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Η ποιότητα δεν περιορίζεται μόνο στην επιστημονική επάρκεια των επαγγελματιών υγείας, αλλά περιλαμβάνει και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο ασθενής. Ο σεβασμός, η ευγένεια, η ενσυναίσθηση και η ειλικρινή και ανθρώπινη επικοινωνία αποτελούν βασικά στοιχεία της προσέγγισης του ασθενούς. Ο ασθενής πρέπει να νιώθει ότι ακούγεται η άποψη του, ότι κατανοούνται οι ανάγκες και οι προσδοκίες του και ότι συμμετέχει ενεργά στις αποφάσεις που αφορούν την υγεία του.
Πολύ σημαντική είναι και η ενδυνάμωση του ίδιου του ασθενή ειδικά όταν πρόκειται για χρόνιο ασθενή. Σε ένα ασθενοκεντρικό μοντέλο, ο ασθενής δεν είναι παθητικός αποδέκτης υπηρεσιών, αλλά συμμετέχει ενεργά στην διαχείριση του νοσήματος του. Η πρόσβαση σε αξιόπιστη πληροφορία, η εκπαίδευση σχετικά με την πρόληψη και τη διαχείριση των ασθενειών, καθώς και η δυνατότητα επιλογής, ενισχύουν την αυτονομία, και την αυτοπεποίθηση του.
H συμμετοχή των ίδιων των ασθενών στη διαμόρφωση των πολιτικών υγείας είναι καθοριστική. Οι ασθενείς γνωρίζουν καλύτερα από τον καθένα τις ανάγκες και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Η ενίσχυση της φωνής τους και η συνεργασία με συλλόγους ασθενών μπορούν να οδηγήσουν σε πιο αποτελεσματικές και δίκαιες πολιτικές.
Παράλληλα, η αξιοποίηση της τεχνολογίας είναι απαραίτητη για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος υγείας. Ο ηλεκτρονικός φάκελος υγείας, η τηλεϊατρική και οι ψηφιακές εφαρμογές μπορούν να μειώσουν τη γραφειοκρατία, να επιταχύνουν τις διαδικασίες και να διευκολύνουν την πρόσβαση, ιδιαίτερα για τους κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών. Ένα σύγχρονο σύστημα υγείας πρέπει να αξιοποιεί την τεχνολογία ως εργαλείο που εξυπηρετεί τις ανάγκες του ασθενή.
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να κάνω μια αναφορά στα ρευματικά νοσήματα και πως ένα ασθενοκεντρικό σύστημα υγείας εξυπηρετεί τις ιδιαίτερες ανάγκες του ασθενή. Τα ρευματικά νοσήματα αποτελούν μια ευρεία κατηγορία χρόνιων παθήσεων που επηρεάζουν όχι μόνο το μυοσκελετικό σύστημα, αλλά συχνά και άλλα όργανα του ανθρώπινου σώματος. Πρόκειται για παθήσεις που συνοδεύουν τον ασθενή για μεγάλο μέρος ή και για όλη τη ζωή του, με περιόδους εξάρσεων και υφέσεων, επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινότητά του. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη για ένα δημόσιο σύστημα υγείας προσαρμοσμένο στις ανάγκες του γίνεται ακόμη πιο επιτακτική.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συνεχής και συντονισμένη φροντίδα. Οι ασθενείς με ρευματικά νοσήματα δεν χρειάζονται περιστασιακή αντιμετώπιση, αλλά μακροχρόνια παρακολούθηση. Αυτό προϋποθέτει συνεργασία μεταξύ διαφορετικών επαγγελματιών υγείας, όπως ρευματολόγων, φυσικοθεραπευτών, ψυχολόγων και άλλων ειδικοτήτων καθώς οι συνοσηρότητες είναι πολύ συχνές στα νοσήματα αυτά. Θα πρέπει να υπάρχει ένα οργανωμένο δίκτυο που λειτουργεί προς όφελός του, προσφέροντας ολιστική φροντίδα ώστε ο ασθενής να μην είναι εκείνος που συντονίζει μόνος του αυτή τη διαδικασία.
Είναι επίσης γνωστό ότι τα ρευματικά νοσήματα δεν επηρεάζουν μόνο το σώμα, αλλά και την ψυχική υγεία του ασθενή. Ο χρόνιος πόνος, η κόπωση και οι περιορισμοί στην καθημερινότητα μπορούν να οδηγήσουν σε άγχος, κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση. Συνεπώς, το σύστημα υγείας έχοντας στο επίκεντρο τις ανάγκες του ασθενή, οφείλει να αντιμετωπίζει τον ασθενή ως σύνολο, παρέχοντας όχι μόνο ιατρική αλλά και ψυχολογική υποστήριξη.
Εξίσου σημαντική είναι και η πρόσβαση σε σύγχρονες ,αποτελεσματικές και ασφαλείς για τον ασθενή θεραπείες. Οι εξελίξεις στην ιατρική και στην φαρμακολογία έχουν οδηγήσει στην ανάπτυξη καινοτόμων φαρμάκων που μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την πορεία των ρευματικών νοσημάτων και να προσφέρουν μια πολύ καλή ποιότητα ζωής στον ασθενή. Είναι επομένως αυτονόητο ότι θα πρέπει να δίνεται η δυνατότητα στον ασθενή να έχει πρόσβασή σε όλες τις θεραπείες που έχει ανάγκη την ώρα που τις έχει ανάγκη χωρίς γραφειοκρατία και ταλαιπωρία με απλές και διαφανείς διαδικασίες.
Συμπερασματικά θα έλεγα ότι ένα ασθενοκεντρικό δημόσιο σύστημα υγείας πρέπει να βασίζεται στη διαφάνεια και τη συμμετοχή. Η αξιολόγηση των υπηρεσιών, η καταγραφή της εμπειρίας των ασθενών και η συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση πολιτικών υγείας μπορούν να οδηγήσουν σε ένα πιο δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα. Η φωνή του ασθενή πρέπει να ακούγεται και να λαμβάνεται υπόψη σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων. Ο ασθενής τέλος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «περιστατικό», αλλά ως άνθρωπο με ανάγκες, δικαιώματα και αξιοπρέπεια. Ένα τέτοιο σύστημα δεν αποτελεί απλώς στόχο, αλλά αναγκαιότητα για μια δίκαιη και ανθρώπινη κοινωνία.
Κατερίνα Κουτσογιάννη
Πρόεδρος Συλλόγου Ρευματοπαθών Κρήτης
Α Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας
