Η παχυσαρκία δεν είναι απλώς αποτέλεσμα ενός «ανθυγιεινού τρόπου ζωής» ή προσωπική επιλογή. Παρά τις κοινωνικές αντιλήψεις που συχνά τη συνδέουν με έλλειψη πειθαρχίας ή κινήτρων, η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει ότι η παχυσαρκία προκύπτει από ένα πολύπλοκο πλέγμα παραγόντων — βιολογικών, γενετικών, συμπεριφορικών, περιβαλλοντικών, κοινωνικών και πολιτισμικών.
Οι βιολογικοί και γενετικοί παράγοντες καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο το σώμα αποθηκεύει και χρησιμοποιεί την ενέργεια. Η απόδοση ευθύνης στο ίδιο το άτομο για την ύπαρξη ή τη μη αντιμετώπιση της παχυσαρκίας είναι λανθασμένη και άδικη. Η αντιμετώπιση απαιτεί ολοκληρωμένη ιατρική προσέγγιση, υποστήριξη από επαγγελματίες υγείας και κατανόηση από την κοινωνία, όχι ενοχοποίηση, ή στιγματισμό. Λαμβάνοντας επίσης υπόψη ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, την περιγράφει ως: «μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα», η κατανόηση του προβλήματος, δεν περιορίζεται στους ενδιαφερόμενους και τους επαγγελματίες υγείας. Αφορά και τους πολιτικούς και τις πολιτικές που πρέπει να εφαρμοστούν, με την βοήθεια της ακαδημαϊκής κοινότητας που ασχολείται με θέματα δημόσιας υγείας και τα οικονομικά της.
Δεν πρέπει να μας διαφεύγει, ότι το περιβάλλον στο οποίο ζούμε —η διαθεσιμότητα επεξεργασμένων τροφίμων, ο καθιστικός τρόπος ζωής, η έλλειψη χώρων άθλησης— συμβάλλει καθοριστικά στην ανάπτυξη και διατήρηση της παχυσαρκίας. Οι κοινωνικές και πολιτισμικές επιρροές, όπως τα πρότυπα ομορφιάς ή οι συνήθειες διατροφής και εορτασμού, ενισχύουν περαιτέρω την πολυπλοκότητα της νόσου.
Η Επιστημονική Θεμελίωση της Παχυσαρκίας ως Νόσου
Με βάση τη σύγχρονη κατανόηση της παχυσαρκίας, πρόκειται για μία χρόνια, συστηματική πάθηση που αφορά ολόκληρο τον οργανισμό. Η παχυσαρκία συνδέεται με μεταβολικές, καρδιαγγειακές, ηπατικές και ενδοκρινικές διαταραχές, ενώ συνοδεύεται συχνά από ψυχολογική επιβάρυνση και κοινωνικό στιγματισμό και σχετίζεται με περισσότερες από 200 επιπλοκές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μεταβολικές διαταραχές (όπως σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία), καρδιαγγειακά νοσήματα, χολολιθίαση, λιπώδης διήθηση του ήπατος, μειωμένη αναπαραγωγική ικανότητα και ορισμένες μορφές καρκίνου. Η πρόκληση για την κοινωνία και την πολιτεία για ολιστική αντιμετώπιση, είναι προφανής.
Ο Εγκέφαλος και η Συμπεριφορά
Γνωρίζουμε σήμερα ότι το σωματικό βάρος ρυθμίζεται και ελέγχεται από τον εγκέφαλο και ότι η υπερφαγία έχει νευροβιολογική βάση και δεν αποτελεί απλώς έλλειψη πειθαρχίας. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι με παχυσαρκία συχνά αγωνίζονται ενάντια σε μηχανισμούς εκτός του ελέγχου τους.
Επίσης οι άνθρωποι που ζουν με παχυσαρκία μπορεί να αισθάνονται αβοήθητοι μετά από ανεπιτυχείς προσπάθειες απώλειας βάρους, καθώς συχνά παγιδεύονται σε έναν αέναο κύκλο απώλειας και ανάκτησης βάρους. Αυτό οδηγεί σε χαμηλότερη ποιότητα ζωής, μειωμένη παραγωγικότητα και αυξημένο ιατρικό κόστος.
Η απόδοση ευθύνης στο ίδιο το άτομο για την ύπαρξη ή τη μη αντιμετώπιση της παχυσαρκίας είναι λανθασμένη και άδικη. Εξαιτίας της προκατάληψης και του στιγματισμού, η παχυσαρκία συχνά δεν διαγιγνώσκεται και δεν αντιμετωπίζεται κατάλληλα. Όπως πολλές χρόνιες ασθένειες, έχει σημαντικό αντίκτυπο στο άτομο και στους ανθρώπους γύρω του και απαιτεί ολοκληρωμένη φροντίδα από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας.
Η Παγκόσμια Αντιμετώπιση και η Ανάγκη για Αλλαγή Προσέγγισης
Η μελέτη του Ng και συνεργατών (The Lancet, 2014) κατέγραψε τη ραγδαία αύξηση της παχυσαρκίας παγκοσμίως από το 1980 έως το 2013, τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Σήμερα, πάνω από 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν με υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία, γεγονός που καθιστά τη νόσο παγκόσμια επιδημία.
Ειδικότερα για την Ελλάδα, σύμφωνα με μελέτη της διαΝΕΟσις, περίπου 63% των Ελλήνων άνω των 18 ετών είναι άτομα με υπέρβαρο ή παχυσαρκία ΄’. Για παιδιά ηλικίας 10-12 ετών, υπολογίζεται ότι περίπου 41% είναι παιδιά με υπέρβαρο ή παχυσαρκία , σύμφωνα με την Παιδιατρική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος.
Οι τροποποιήσεις στον τρόπο ζωής —όπως η υγιεινή διατροφή, η αλλαγή συμπεριφορών και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα— αποτελούν σίγουρα σημαντικά βήματα για τη βελτίωση της υγείας, συχνά όμως είναι ανεπαρκή από μόνα τους. Το ανθρώπινο σώμα διαθέτει μηχανισμούς αντίστασης στη μείωση του βάρους, που καθιστούν τη διατήρησή του δύσκολη
Εδώ και 25 χρόνια η έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO, 2000) είχε ήδη θέσει τις βάσεις για την αναγνώριση της παχυσαρκίας ως παγκόσμιου προβλήματος δημόσιας υγείας, προτείνοντας πολιτικές πρόληψης, εκπαίδευσης και θεραπείας αλλά και αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο οι επαγγελματίες υγείας, οι πολιτικοί, οι ηγέτες υγείας και η κοινωνία συνολικά αντιλαμβάνονται την παχυσαρκία — όχι ως ατομική αποτυχία, αλλά ως πολύπλοκη ιατρική κατάσταση που χρειάζεται στήριξη, κατανόηση και κατάλληλη θεραπεία.
Συμπέρασμα
Η αναγνώριση της παχυσαρκίας ως χρόνιας νόσου είναι το πρώτο βήμα για μια πιο δίκαιη και αποτελεσματική προσέγγιση και αυτό αφορά και την Ελλάδα. Η ενημέρωση, η αποδοχή και η υποστήριξη των ατόμων που ζουν με παχυσαρκία μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη των επιπλοκών και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.
Σήμερα, υπάρχουν νέες θεραπευτικές δυνατότητες και εξατομικευμένες φαρμακευτικές επιλογές που μπορούν να ενσωματωθούν σε ένα ολοκληρωμένο πλάνο θεραπείας, αυξάνοντας την πιθανότητα επιτυχημένης και βιώσιμης διαχείρισης του βάρους για τα άτομα που ζουν με τη νόσο
Η συζήτηση με ειδικευμένο επαγγελματία υγείας αποτελεί απαραίτητο βήμα για την παροχή εξατομικευμένης φροντίδας, τη βελτίωση της υγείας και την ενδυνάμωση των ανθρώπων που ζουν με παχυσαρκία.
Η παχυσαρκία δεν είναι προσωπική αποτυχία — είναι ιατρική και κοινωνική πρόκληση που απαιτεί κατανόηση, αποδοχή και ολοκληρωμένη φροντίδα και η αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη νόσο είναι το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα προς μια πιο δίκαιη και ανθρώπινη προσέγγιση.
*Με την υποστήριξη της Φαρμασέρβ-Λίλλυ
Πηγές:
Blüher M. (2019), Ng et al. (2014), Frayling et al. (2007), Spiegelman & Flier (2001), Kahn & Flier (2000), Wang et al. (2001), WHO (2000)
