Η χρηματοδότηση της φαρμακευτικής δαπάνης στην Ελλάδα παραμένει παγιδευμένη σε έναν αυτοτροφοδοτούμενο φαύλο κύκλο, που ξεκίνησε την περίοδο των μνημονίων και εξακολουθεί να παράγει στρεβλώσεις.
Η ανεπαρκής διαχείριση της ζήτησης συντηρεί ένα αναποτελεσματικό και κοστοβόρο μείγμα θεραπειών, διογκώνοντας τη συνολική δαπάνη. Την ίδια στιγμή, η δημόσια χρηματοδότηση δεν αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό, με αποτέλεσμα η διαφορά να καλύπτεται μέσω διαρκώς αυξανόμενων υποχρεωτικών επιστροφών από τη φαρμακοβιομηχανία.
Το σταθερό δημοσιονομικό «μαξιλάρι» που προσφέρει ο μηχανισμός clawback λειτουργεί, σύμφωνα με τη μελέτη, αποτρεπτικά για την υιοθέτηση ουσιαστικών πολιτικών ελέγχου της συνολικής δαπάνης από την Πολιτεία.
Τα παραπάνω αποτελούν το βασικό συμπέρασμα της μελέτης του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος με τίτλο «Κοιτώντας μπροστά: Ένας οδικός χάρτης για τη φαρμακευτική πολιτική στην Ελλάδα».
Η μελέτη έρχεται ως συνέχεια της αντίστοιχης ανάλυσης της Deloitte το 2020 και επιχειρεί να χαράξει ένα συνεκτικό σχέδιο μετασχηματισμού του φαρμακευτικού συστήματος, με στόχο τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του, τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης των ασθενών στις αναγκαίες θεραπείες και την προσέγγιση των διεθνών πρακτικών.
Με βάση ανάλυση δεδομένων και τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων πλευρών, η μελέτη καταγράφει τις δομικές αδυναμίες του συστήματος, αποτιμά το ισχύον πλαίσιο πολιτικής και καταθέτει προτάσεις για ρεαλιστικές και εφαρμόσιμες μεταρρυθμίσεις που μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά του σε βάθος χρόνου.
Τα παράδοξα της ελληνικής αγοράς φαρμάκου
Ο Γιώργος Κουρέπης, Director Strategy της Deloitte, επισημαίνει ότι η Ελλάδα εμφανίζει μια μοναδική αντίφαση: καταγράφει τα υψηλότερα επίπεδα επιστροφών στην Ευρώπη, την ώρα που οι τιμές των πρωτότυπων φαρμάκων συγκαταλέγονται στις χαμηλότερες.
Παρά τις αυξήσεις στη δημόσια φαρμακευτική δαπάνη τα τελευταία χρόνια, οι επιστροφές συνεχίζουν να αυξάνονται. Αν και οι κανόνες τιμολόγησης είναι ενιαίοι σε όλα τα κανάλια διάθεσης, παρατηρούνται μεγάλες αποκλίσεις στα επίπεδα επιβάρυνσης της βιομηχανίας. Επιπλέον, κοινωνικές και προνοιακές πολιτικές μεταφράζονται σε πρόσθετη δαπάνη, η οποία καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από τις φαρμακευτικές εταιρείες.
Την ίδια στιγμή, η χώρα καλείται να ανταποκριθεί σε διεθνείς πιέσεις – από τον ανταγωνισμό ΗΠΑ, Κίνας και Ευρώπης έως τις αλλαγές στις επενδυτικές προτεραιότητες και τις πιέσεις στις τιμές – ενώ η κατά κεφαλήν δημόσια χρηματοδότηση παραμένει αισθητά χαμηλότερη σε σχέση με συγκρίσιμες ευρωπαϊκές αγορές.
Ενδεικτικά, την περίοδο 2020–2022, η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση στη συνολική φαρμακευτική δαπάνη (+22%), αλλά τη μικρότερη αύξηση στη δημόσια δαπάνη (+5%) σε κατά κεφαλήν όρους, σε σύγκριση με χώρες της Νότιας Ευρώπης και άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Προς μια νέα ισορροπία
Για την αποκατάσταση της ισορροπίας, η μελέτη εισηγείται έναν διπλό στόχο: συγκράτηση της συνολικής δαπάνης και ταυτόχρονη ενίσχυση της δημόσιας χρηματοδότησης, με παράλληλη θέσπιση μηχανισμού συνυπευθυνότητας για τη διαχείριση των αποκλίσεων.
Εάν δεν ληφθούν μέτρα, η συνολική δαπάνη εκτιμάται ότι μπορεί να αγγίξει τα 10,5 δισ. ευρώ έως το 2028. Προτείνεται σταδιακή σύγκλιση της δημόσιας επένδυσης στο φάρμακο με τα επίπεδα των χωρών της Νότιας Ευρώπης. Σύμφωνα με τη μελέτη της Deloitte, το χρηματοδοτικό κενό έως το 2028 υπολογίζεται σε 1,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 0,8 δισ. ευρώ θα μπορούσαν να καλυφθούν με πρόσθετη δημόσια χρηματοδότηση και τα 0,7 δισ. ευρώ μέσω μεταρρυθμίσεων που θα βελτιώσουν τον έλεγχο της δαπάνης.
Κρίσιμη θεωρείται και η αποκλιμάκωση των υποχρεωτικών επιστροφών. Ένας εφικτός στόχος, σύμφωνα με τον ΣΦΕΕ, είναι η επιστροφή σε επίπεδα περίπου 40%, αντίστοιχα με εκείνα του 2020. Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποιεί ο Σύνδεσμος, η φαρμακευτική δαπάνη κινδυνεύει να καταστεί μη διαχειρίσιμη, με άμεσες συνέπειες όχι μόνο για τον κλάδο, αλλά κυρίως για την πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες τους.
Οι προτάσεις οργανώνονται γύρω από τρεις βασικούς άξονες:
- κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού,
- αποτελεσματικός έλεγχος της δαπάνης μέσω εφαρμογής μεταρρυθμίσεων,
- ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και έμφαση στην πρόληψη.
Όπως καταλήγει ο ΣΦΕΕ, ο μετασχηματισμός του φαρμακευτικού συστήματος αποτελεί προϋπόθεση για τη μετάβαση από ένα μοντέλο γενικευμένων απωλειών σε ένα σύστημα που βασίζεται στην αξία και αποδίδει οφέλη σε όλους τους εμπλεκόμενους.
