Παγκοσμίως, 7 εκατομμύρια παιδιά έχουν γεννηθεί με την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Οι αριθμοί διαφέρουν από χώρα σε χώρα, ανάλογα με τις δυνατότητες που δίνει η νομοθεσία και η πρόοδος της επιστήμης. Στην Ελλάδα σε 40.000 ανέρχονται οι κύκλοι υποβοήθησης και καταγράφονται 6.000 γεννήσεις ετησίως.
Τα παραπάνω στοιχεία παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο των ανοιχτών συζητήσεων «Reflections», μιας πρωτοβουλίας του νέου παραρτήματος του δημόσιου Βρετανικού Πανεπιστήμιου Keele στην Ελλάδα. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με τη στρατηγική συνεργασία της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, φωτίζοντας τις σύνθετες ηθικές προκλήσεις και τις νομοθετικές ρυθμίσεις, όπως οι συναινέσεις των δοτών, η προστασία των υπογόνιμων ατόμων και τα θέματα της παρένθετης μητρότητας.
Η Ευρωπαϊκή Προβληματική και η «Σιωπή» της Υπογονιμότητας
Το πλαίσιο του προβληματισμού έθεσε η Ισμήνη Κριάρη, Κοσμήτωρ της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Keele και Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Η κ. Κριάρη προχώρησε σε μια διεισδυτική σύγκριση των ευρωπαϊκών μοντέλων, συνδέοντας τη νομοθεσία με τη θρησκευτική και πολιτισμική κληρονομιά κάθε χώρας.
Όπως εξήγησε, στις χώρες με προτεσταντική παράδοση, όπως η Σουηδία, η Νορβηγία και η Μεγάλη Βρετανία, κυριαρχεί μια φιλοσοφία απόλυτης διαφάνειας που επιβάλλει τον «επώνυμο δότη», ώστε το παιδί να γνωρίζει την καταγωγή του. Αντίθετα, στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες μεσογειακές χώρες, η υπογονιμότητα παραμένει ένα ιδιότυπο κοινωνικό ταμπού. Παρά την παραδοσιακή εξωστρέφεια του Έλληνα, ο οποίος συζητά ανοιχτά για κάθε άλλη ιατρική περιπέτεια ή θεραπεία, το θέμα της αναπαραγωγής καλύπτεται από μια «απόλυτη δυσκολία» παραδοχής και δήλωσης της αλήθειας στα παιδιά που γεννιούνται από δότη.
Η Επιστήμη στην Υπηρεσία της Γονιμότητας
Τις σύγχρονες ιατρικές προσεγγίσεις και τις τελευταίες επιστημονικές εξελίξεις ανέλυσαν ο Θοδωρής Καλαμπόκας, Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής – Γυναικολογίας του ΕΚΠΑ και η κ. Μάρα Σιμοπούλου, Καθηγήτρια Φυσιολογίας – Κλινικής Εμβρυολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ. Οι παρεμβάσεις τους επικεντρώθηκαν στις καινοτόμες μεθόδους που εφαρμόζονται σήμερα, προσφέροντας μια σφαιρική εικόνα της κλινικής και εμβρυολογικής προόδου που επιτρέπει σε χιλιάδες ανθρώπους να υλοποιήσουν την επιθυμία τους για απόκτηση παιδιού, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας και επιστημονικής δεοντολογίας.
Η Νομική Ακτινογραφία: Οι Άξονες του Θεσμικού Πλαισίου
Τη θεσμική και κανονιστική διάσταση του θέματος ανέπτυξαν ο Γεώργιος Λαδογιάννης, Καθηγητής Αστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, ο Θεόδωρος Λύτρας, Επίκουρος Καθηγητής Αστικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ και η Μαίρη Νικολακοπούλου, εξειδικευμενη δικηγόρος. Στην ενότητα αυτή αναλύθηκε το νομικό καθεστώς στους παρακάτω κεντρικούς άξονες: ιατρική αναγκαιότητα, ηλικιακά όρια, παρένθετη μητρότητα, μεταθανάτια γονιμοποίηση, επώνυμη δωρεά, τήρηση δεοντολογικών κανόνων, ιατρική ευθύνη. Στο ίδιο πλαίσιο, η κ. Φερενίκη Παναγοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ανέδειξε το συμφέρον του παιδιού ως τον κεντρικό γνώμονα κάθε ρύθμισης.
Οι Ηθικές Προεκτάσεις και τα Διλήμματα της Βιοηθικής
Οι ηθικές προεκτάσεις αναλύθηκαν από τον Κώστα Κορναράκη, Καθηγητή Χριστιανικής Ηθικής και Βιοηθικής στο ΕΚΠΑ και εκπρόσωπο της Ελλάδος στο Pontifical Council του Βατικανού, και τον κ. Βαγγέλη Πρωτοπαπαδάκη, Καθηγητή Εφαρμοσμένης Ηθικής στο ΕΚΠΑ, οι οποίοι φώτισαν τα λεπτά όρια μεταξύ επιστημονικής δυνατότητας και ηθικής ευθύνης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για έναν κώδικα δεοντολογίας που σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
